1. Head
    1. Link

      Liên Kết

       

       

      Tự Điển:

      Việt-Anh-Pháp
      Hán Nôm

       


      Tac Pham & Tac Gia

      Tác Phẩm

       

       

      Tác Giả

       

       
       

      Tạp Chí

       

      PHONG HÓA (13 số đầu)
       (Đại học Khoa học Xã hội)
      PHONG HÓA (các số sau)
       (Đại học Hoa Sen)
      TỰ LỰC VĂN ĐOÀN, tác phẩm
       (Viện Việt Học)
      VĂN HỌC
      Tạp chí Văn Học
      DÒNG VIỆT
      Trọn bộ DÒNG VIỆT (1993-2009)
      VĂN (Xuân Canh Thìn) (vanmagazine)
      TIỂU THUYẾT THỨ BẢY
      NAM PHONG - TRI TÂN
      THANH NGHỊ - NGÀY NAY
      VĂN HOÁ NGÀY NAY
      TẬP SAN SỬ ĐỊA
      THẾ KỶ 21 - BÁCH KHOA
       

       

    2. Mấy Giai Thoại Về Chơi Câu Đối Tết (Nguyễn Hữu Hiệp)


      25-1-2018 | VĂN HỌC

      Mấy Giai Thoại Về Chơi Câu Đối Tết

        NGUYỄN HỮU HIỆP


      Xưa, đối liễn là thú chơi tao nhã, thông dụng của học trò, bởi trước khi làm thơ, ai cũng phải biết làm câu đối để mừng (việc hỉ), để thờ (tán tụng công đức sự nghiệp Tổ tiên, hoặc các vị thần), để viếng (việc hiếu), tức cảnh (vịnh phong cảnh), thuật hoài (bày tỏ ý chí hoặc tâm sự của mình)…


      Đối là một phương tiện để mỉa mai, châm chích, thử tài (nhưng để đoán vận mạng, tương lai), hoặc thể hiện trí thông minh của mình đối với từng sự việc cụ thể, thú vị nhất là những trường hợp đối nhanh (ứng khẩu – tất nhiên phải chỉnh cả chữ, ý lẫn lời).


      Ông đồ cho chữ, viết câu đối Tết


      Theo lời kể của Đỗ Bằng Đoàn (sinh năm 1908, xuất thân Hán học, bỉnh bút của tạp chí Phương Đông) thì đời Tự Đức, Bá hộ Vọng quê huyện Phong Doanh, tỉnh Nam Định, nhà giàu có, tính ngang tàng và hào phóng, tiêu tiền không biết tiếc. Gặp ngày Tết, suốt nhà trên nhà dưới, trong bếp, ngoài cổng, cho đến chuồng trâu, chuồng gà… chỗ nào cũng dán câu đối đỏ chói. Câu nào cũng xin chữ ông nghè, ông cử, và nhờ các tay chữ tốt viết. Chỉ có chuồng lợn là chưa có câu đối.


      Bá hộ Vọng lấy làm bực tức, đã bao phen năn nỉ với các văn nhân nhờ làm cho một câu đối dán chuồng lợn. Ông nào cũng từ chối nói, con trâu cày ruộng làm giàu có cho chủ nhà và trong sách có nhiều điển tích nói về trâu; con gà đầu trống canh năm đã gáy, giục người ta dậy đi ra đồng làm việc, trong sách cũng có nhiều điển tích nói về gà… Còn con lợn chỉ ăn no rồi ngủ suốt ngày, chẳng làm được việc gì ích lợi cho đời. Như thế lấy gì mà tán tụng, nên không ai chịu làm.


      Nhưng Bá hộ Vọng vẫn chưa chịu thôi, tự nghĩ rằng ở đời chẳng có việc gì là khó cả, hễ có tiền thì mua tiên cũng được, khó gì câu đối chuồng lợn mà không làm nổi. Một hôm ông ta dò biết Đầu xứ Viêm ở huyện Yên Lão, tỉnh Hà Nam hay chữ, mà làm câu đối rất hay, liền tìm đến nhà kể rõ sự tình.


      Ông Đầu xứ vui vẻ nói:

      “Ông muốn làm câu đối dán chuồng lợn, tôi làm cho ông mỗi vế 7 chữ. Cứ xin ông mỗi chữ 3 quan tiền”.

      Bá hộ Vọng mừng rỡ, đưa ngay đủ số tiền 42 quan.


      Ông Đầu xứ nhận tiền xong nói: “Ông hãy về trước, câu đối khó lắm, tôi còn phải nghĩ, cứ để anh người nhà ở lại, hễ làm xong tôi giao cho y cầm về. Tôi xin cam đoan câu đối không hay, có ai chê bai và làm hay hơn, xin hoàn lại ngay đủ số tiền của ông”.

      Bá hộ Vọng từ tạ ra về.


      Trưa mai ông Đầu xứ gọi anh người nhà vào giao cho một gói giấy, ngoài gói cẩn thận, dặn câu đối đã làm xong, cầm về cho chủ.


      Anh người nhà mang câu đối về. Bá hộ Vọng mời các bạn đến thưởng thức, xem câu đối của ông Đầu xứ Viêm làm dán chuồng lợn hay đến bực nào. Khi mở ra mọi người trố mắt nhìn, thấy hai vế câu đối viết trên giấy gạch cua, chỉ có 14 chữ “trường”, chẳng ai hiểu nghĩa ra làm sao cả, cùng nhau bàn tán một lúc rồi bỏ ra về.


      Bá hộ Vọng nghĩ tức uất lên suốt đêm không ngủ. Sáng hôm sau dậy thật sớm cùng tên người nhà đem câu đối đến ông Đầu xứ và đòi lại tiền.


      Ông Đầu xứ đã biết trước, cứ lẳng lặng để khách nói cho hả cơn giận, đợi khi khách mệt không nói được nữa, mới ôn tồn giảng giải:

      “Ông cứ bình tĩnh nghe tôi nói đây. Thiên hạ dốt không hiểu nghĩa câu đối nên họ mới chê. Xin hỏi, người nuôi lợn chủ yếu mong muốn cái gì, có phải mong cho lợn chóng lớn để bán được tiền không?


      Nói xong ông cầm bút vòng vào mấy chữ “trường” ở câu đối (chữ trường nghĩa là dài, thêm dấu móc trên đầu thành chữ trưởng nghĩa là lớn), rồi đọc:


      Trường trường trưởng trưởng trường trường trưởng,

      Trưởng trưởng trường trường trưởng trưởng trường.


      Và cắt nghĩa:


      Dài dài lớn lớn dài dài lớn,

      Lớn lớn dài dài lớn lớn dài.


      Bá hộ Vọng đứng ngây ra không biết cãi làm sao. Đầu xứ thấy khách đã xuống nước, bèn chỉ vào mấy vác tiền để trong góc nhà nói:

      “Món tiền của ông còn nguyên ở đây, ông về bảo có ai làm được câu đối dán chuồng lợn mà hay như thế này, nhưng cấm ăn cắp ý của tôi, thì tôi xin trả lại số tiền ông, và thưởng thêm cho họ 40 quan nữa”.


      Bá hộ Vọng đành mang câu đối về, thuật lại cho mọi người nghe. Ai cũng tức cười, nhưng kết cục không người nào làm được câu đối ngoài ý ấy, nên món tiền 42 quan ông Đầu xứ được hưởng, không ai dám ghen tỵ.


      Đối, phải đâu chỉ bằng chữ mà còn bằng… tư thế!


      Đến nay, những câu đối cầu kỳ, lắc léo vẫn còn được truyền tụng khá nhiều. Chúng ta cùng đọc lại một số câu của những “tay tổ” với những tư thế đối thật rắn mắc.


      * Đối trong lúc… chàng hảng đứng:


      Tương truyền, do bị trượt chân té bất ngờ, để chữa thẹn trước bọn học trò con trai đang cười rộ chế giễu, “bà chúa thơ nôm” vẫn ở tư thế bẹt hoác ấy, đọc ngay:


      Giơ tay với thử trời cao thấp,

      Xoạc cẳng đo xem đất vắn dài.


      * Đối lái để trừng phạt kẻ …“đái lối”:


      Một cụ bà ở xã Hội An (huyện Chợ Mới, An Giang – đã qua đời năm 1988), lúc còn sinh tiền có kể lại cho kẻ viết bài này một giai thoại đối lái rất thú vị mà chính bà là người trong cuộc - lúc còn là một cô thôn nữ xinh đẹp. Chuyện rằng, một hôm đang cùng với người chị em bạn chèo ghe trên sông Tiền, bỗng có một giọng nam từ ghe sau đưa tới:


      - Hai cô ơi! Hai cô biết vàm “Định Mù” ở đâu chỉ dùm, hai cô? 

      Kèm theo là một giọng cười đắc ý, thiếu nghiêm túc.


      Cô chèo mũi vừa quay mặt lại “tham khảo” thi cô chèo lái (bà cụ) đã nhanh trí chỉ giúp:


      - Mấy anh “né mặt” thì thấy liền.


      Bị thách đối bằng một đòn tấn công bất thần nhưng các cô không chút lúng túng, lại tỏ ra hết sức thông minh, đã lịch sự phản công và phản công thắng lợi một cách trọn vẹn, khiến các chàng “gây sự” rắp tâm “đái lối” (“Định Mù”) bị “đối lái” (“né mặt”) bất ngờ, nên không thể không nể mặt! Trong trường hợp này, các cô thôn nữ có thua gì các nữ tác gia!


      * Đối bằng cách nằm lăn trước sân:


      Có lần vua Thánh Tông ra chơi chùa, ông Trạng Lương đi theo. Vua ra vế đối rằng:


      Đường thượng tụng kinh, sư sử sứ.

      (Trên thềm tụng kinh, sư sai sứ)


      Trạng giả cách say rượu nằm lăn ra sân, và xin cho gọi bà Trạng vào dìu ông về. Vua lập tức cho dời phu nhân lại nâng ông dậy, ông liền tâu rằng: “Đó là thần muốn đối vế đối bệ hạ ra đó thôi”, rồi ông đối:


      Đình tiền túy tửu, phụ phù phu.

      (Trước sân say rượu, vợ nâng chồng)


      Vua cả cười, thưởng cho nhiều lắm! (Kiến văn tiểu lục – Lê Quý Đôn).


      *


      Câu đối hay khiến quan triều đình phải một phen... lên ruột!


      Lê Thánh Tông là một bậc anh quân (1460 - 1497), chẳng những sửa sang được nhiều việc chính trị quan trọng, đánh Lão Qua, dẹp Chiêm Thành, làm cho nước nhà được lừng lẫy, cường thịnh, mà còn là người rất có tài về văn học, và làm cực thịnh nền văn học nước nhà. Chính ông dã thành lập và làm Nguyên súy hội văn học "Tao đàn nhị thật bát tú".


      Ông là tác giả của nhiều tập thơ chữ Hán, chữ nôm và nhiều bài đề vịnh phong cảnh. Do rất quan tâm đối sống dân nghèo nên thơ văn ông không bó hẹp trong cung vàng điện ngọc, mà lại thường gởi gắm lâm tư, tình cảm mình vào những đề tài rất mực tầm thường như thằng mõ, thằng ăn mày, thằng bù nhìn, cái chổi, con cóc, cái nón v.v...


      Ông đồ viết câu đối dịp Tết


      Tương truyền tối ba mươi Tết, ông giả làm người học trò, kín đáo vi hành các nẻo đường phố ở kinh đô để dạo chơi và đọc câu đối Tết để rõ dân tình. Đến nhà một người thợ nhuộm, thấy không có dán câu đối, "người học trò" ấy bèn vào thăm hỏi, và viết cho một câu đối:


      Thiên hạ thanh hoàng giai ngã thủ,

      Triều trung ngô tử tống ngô gia.

      (Xanh, vàng thiên hạ đều tay tớ,

      Đỏ, tía triều đình bởi của ta).


      Cũng viết cho người thợ dệt nhà gần đó:


      Tay ngọc lần đưa thoi nhựt nguyệt,

      Gót vàng nhẹ đạp máy âm dương.


      Lại ghé sang một hàng trầu nước, cũng thấy không có dán câu đối, ông viết cho:


      Nếp giầu quen thói kinh cơi, con cháu nương nhờ vì ấm,

      Việc nước ra tay chuyển bát, Bắc Nam đâu đấy lại hàng.

      (Giầu là nhà giàu có, ở đây cũng có nghĩa là trầu; kinh cơi là phách lối, làm cao, ở đây cũng có nghĩa là cơi trầu; ấm là phúc ấm của cha mẹ để lại cho con, ở đây thêm nghĩa là cái ấm nước; chuyển bát là bắt bẻ, xoay xở, muốn sao cũng được, ở đây hiểu thêm là cái chén đựng nước uống; hàng là đầu thú, quy phục, ở đây thêm nghĩa là cái quán nước).

      Câu đối được dán ở cửa. Người hay chữ xúm nhau bàn tán. Mấy ngày sau đồn truyền đến tận triều đình, các quan bèn tức tốc đến xem. Trong khi đó ông Trạng Lương trên đường từ nhà đến chầu, đọc được câu đối ở cửa hàng người thợ nhuộm, và thợ dệt, đang hết sức kinh nhạc, vì rõ ràng đây là khẩu khí của một bậc đế vương, thì ông bỗng gặp các quan cũng đang hoảng hốt không kém. Bởi các cặp câu đối đều chẳng những thể hiện đúng ước nguyện nghề nghiệp riêng của họ, mà còn toát lên khí phách kinh bang tế thế của một người đứng đầu thiên hạ, bèn bảo nhau di dò xét. Mãi, chẳng rõ ai phóng bút, nên đem việc tâu lên. Vua mỉm cười, nhận là mình viết hộ, khiến các quan phải trải một phen lên ruột!


      Nguyễn Hữu Hiệp

      Tân Văn, số 93, tháng 4.2015



      Cung Tac Gia

      Cùng Tác Giả:

       

      - Mấy Giai Thoại Về Chơi Câu Đối Tết Nguyễn Hữu Hiệp Giai thoại

    3. Bài Viết về Văn Học
       

      Bài viết về Văn Học

       

      - Vài phút với nhà văn Song Thao nhân PHIẾM 10 chào đời (Lương Thư Trung)

      - Giáo Sư Đặng Ngọc Thiềm (Nguyễn Duy Chính)

      - Những Tháng Ngày Buồn (Song Thao)

      - Viết và đọc hồi ký (Viên Linh)

      - Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm (Nguyễn Văn Sâm)

      - Trần Lê Nguyễn, Một Linh Hồn Kịch (Viên Linh)

      - Nhớ Về Một Kẻ Sĩ Thời Nay, Ông Hoàng Văn Chí (1913-1988) (Tâm Việt)

      - Đọc Lại Bình Ngô Đại Cáo (Phạm Thế Ngũ)

      - Thông cáo: Giải Văn Học Phan Thanh Giản

      (Phan Thanh Tâm)

      - Nguyễn Hiến Lê, Kẻ Sĩ Trong Thời Đại Chúng Ta

      (Nguyễn Mạnh Trinh)

      - "Bước Đường Cùng" Của Nguyễn Công Hoan (Xuân Vũ)

      - Giang Hữu Tuyên, Nhà Thơ Hải Quân Nhưng Tâm Hồn Hướng Về Châu Thổ (Trần Văn Nam)

      - Võ Hồng, Nhà Giáo (Nguyễn Vy Khanh)

      - Lục bát Viên Linh (Tuệ Sỹ)

      - Chiếc máy HP phế thải (Trần Hoài Thư)

        Giai Thoại Văn Học

      Giai Thoại Văn Học

       

      Phong Kiều Dạ Bạc (T. V. Phê)

      Hoa Đào Năm Ngoái (T. V. Phê)

      Minh Nguyệt Sơn Đầu Khiếu (Tâm Hoa)

      Quả Báo (T. V. Phê)

      Cao Ngọc Anh (Lãng Nhân)

      Đồng Khánh và Tự Đức (Lãng Nhân)

      Những Giai Thoại Về Bùi Tiên Sinh (T. V. Phê)

       

      Tác phẩm Văn Học

       

      Văn Thi Sĩ Tiền Chiến (Nguyễn Vỹ)

      Bảng Lược Đồ Văn Học Việt Nam (Thanh Lãng): Quyển Thượng,  Quyển Hạ

      Phê Bình Văn Học Thế Hệ 1932 (Thanh Lãng)

      Văn Chương Chữ Nôm (Thanh Lãng)

      Việt Nam Văn Học Nghị Luận (Nguyễn Sỹ Tế)

      Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ (Tạ Tỵ)

      Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ Hôm Nay (Tạ Tỵ)

      Văn Học Miền Nam: Tổng Quan (Võ Phiến)

      Văn Học Miền Nam 1954-1975 (Huỳnh Ái Tông):

              Tập   I,  II,  III,  IV,  V,  VI

      Phê bình văn học thế kỷ XX (Thuỵ Khuê)

      Sách Xưa (Quán Ven Đường)

      Những bậc Thầy Của Tôi (Xuân Vũ)

      Thơ Từ Cõi Nhiễu Nhương

        (Tập I, nhiều tác giả, Thư Ấn Quán)

      Văn Học Miền Nam

       

      Văn Học Miền Nam

       

      - Tạp Chí Văn Nói Chuyện Về Các Nhà Văn Nữ

      (Nhiều tác giả)

      - Tản mạn về bài thơ kỷ vật cho em (Linh Phương)

      - Các ý nghĩ từ một buổi sinh hoạt văn học

      (Phạm Phú Minh)

      - Dẫn Lược Từng Chương Tiểu Thuyết Danh Tiếng của Thomas Hardy (Trần Văn Nam)

      - Một chuyến đi (Trăm lần vui. Vạn lần buồn) (Phạm Văn Nhàn)

      - Viết về Duyên (Đỗ Xuân Tê)

      - Hình như cây súng con lạ lắm (Trần Hoài Thư)

      - Đôi mắt La Ronda (Trần Hoài Thư)

      - Bằng Hữu, Thật Sống Đủ Ngay Đây (Phan Nhật Nam)

      - Gặp anh Đặng Tiến và đi thăm Trần Hoài Thư (Phạm Văn Nhàn)

      - Những Giải Thưởng Văn Chương Trên Nước Việt (Nguiễn Hữu Ngư)

      - Đứng Trước Thực Tại (Lý Hoàng Phong)

      - Tản Mạn Về Tính Nhân Bản Trong Thi Ca Miền Nam Thời Chiến (Trần Hoài Thư)

      - Nhận Định Về Thơ Hậu Chiến (Lê Huy Oanh)

      - Di sản văn chương miền Nam: Các tác phẩm về văn học mới sưu tập (Trần Hoài Thư)

      Nhìn Lại Một Số Tạp Chí Miền Nam (Nguyễn Văn Lục)

      Hướng về miền Nam Việt Nam (Nguyễn Văn Trung)

      Văn Học Miền Nam (Thụy Khuê)

      Câu chuyện Văn học miền Nam: Tìm ở đâu?

       (Trùng Dương)

      Văn-Học Miền Nam qua một bộ “văn học sử” của Nguyễn Q. Thắng, trong nước (Nguyễn Vy Khanh)

      Hai mươi năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975 Nguyễn văn Lục

      Đọc lại Tổng Quan Văn Học Miền Nam của Võ Phiến

       Đặng Tiến

      20 năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975  

       Nguyễn Văn Lục

      Văn học Sài Gòn đã đến với Hà Nội từ trước 1975 (Vương Trí Nhàn)

       

      Trong dòng cảm thức Văn Học Miền Nam phân định thi ca hải ngoại (Trần Văn Nam)

       

      Van Hoc

       

       

      Tác Giả

       

      Nguyễn Du (Dương Quảng Hàm)

        Từ Hải Đón Kiều (Lệ Ba ngâm)

        Tình Trong Như Đã Mặt Ngoài Còn E (Ái Vân ngâm)

        Thanh Minh Trong Tiết Tháng Ba (Thanh Ngoan, A. Vân ngâm)

      Nguyễn Bá Trác (Phạm Thế Ngũ)

        Hồ Trường (Trần Lãng Minh ngâm)

      Phạm Thái và Trương Quỳnh Như (Phạm Thế Ngũ)

      Dương Quảng Hàm (Viên Linh)

      Hồ Hữu Tường (Thụy Khuê, Thiện Hỷ, Nguyễn Ngu Í, ...)

      Vũ Hoàng Chương (Đặng Tiến, Võ Phiến, Tạ Tỵ, Viên Linh)

        Bài Ca Bình Bắc (Trần Lãng Minh ngâm)

      Đông Hồ (Hoài Thanh & Hoài Chân, Võ Phiến, Từ Mai)

      Nguyễn Hiến Lê (Võ Phiến, Bách Khoa)

      Tôi tìm lại Tự Lực Văn Đoàn (Martina Thucnhi Nguyễn)

      Triển lãm và Hội thảo về Tự Lực Văn Đoàn

      Nhất Linh (Thụy Khuê, Lưu Văn Vịnh, T.V.Phê)

      Khái Hưng (Nguyễn T. Bách, Hoàng Trúc, Võ Doãn Nhẫn)

      Nhóm Sáng Tạo (Võ Phiến)

      Bốn cuộc thảo luận của nhóm Sáng Tạo (Talawas)

      Ấn phẩm xám và những người viết trẻ (Nguyễn Vy Khanh)

      Khai Phá và các tạp chí khác thời chiến tranh ở miền Nam (Ngô Nguyên Nghiễm)

      Nhận định Văn học miền Nam thời chiến tranh

       (Viết về nhiều tác giả, Blog Trần Hoài Thư)

      Nhóm Ý Thức (Nguyên Minh, Trần Hoài Thư, ...)

      Những nhà thơ chết trẻ: Quách Thoại, Nguyễn Nho Sa Mạc, Tô Đình Sự, Nguyễn Nho Nhượn

      Tạp chí Bách Khoa (Nguyễn Hiến Lê, Võ Phiến, ...)

      Nhân Văn Giai Phẩm: Thụy An

      Nguyễn Chí Thiện (Nguyễn Ngọc Bích, Nguyễn Xuân Vinh)

      Bình Nguyên Lộc,  Bùi Bảo Trúc,  Bùi Giáng,  Bùi Ngọc Tuấn,  Bùi Đăng,  Cái Trọng Ty,  Cao Đông Khánh,  Chu Trầm Nguyên Minh,  Chu Tử,  Du Tử Lê,  Dương Nghiễm Mậu,  Dương Quảng Hàm,  Giang Hữu Tuyên,  Hà Thúc Sinh,  Hà Thượng Nhân,  

       
       

       

  2. © Hoc Xá 2002

    © Hoc Xá 2002 (T.V. Phê - phevtran@gmail.com)