5-11-2024 | ÂM NHẠC

Âm Nhạc Trong Kỷ Nguyên Trí Tuệ Nhân Tạo (AI)

  ĐĂNG KHÁNH

Âm Nhạc Trong Thời Kỳ Phôi Thai của AI *

“AI không có tâm hồn. Nhưng AI có thể trở thành chiếc gương phản chiếu tâm hồn của người nghệ sĩ." ... (DK.2026)

1) AI là gì ?

2) AI có tự bao giờ ?

3) AI sống trong dòng chảy âm nhạc tự bao giờ ?

4) Ai sống trong dòng chảy âm nhạc như thế nào ?

*

AI (Artificial Intelligence)

Trước khi thuật ngữ AI xuất hiện, năm 1950, Alan Turing nhà toán học người Anh, đã đặt ra một câu hỏi mang tính nền tảng cho lịch sử trí tuệ nhân tạo: “Liệu máy móc có thể suy nghĩ hay không?”

Ông đề xuất một phép thử nghiệm xem hệ thống máy móc (machine) có thể giao tiếp với con người một cách thông minh đến mức con người không thể phân biệt được đó là máy hay người đang giao tiếp với mình... đó là Turing Test!

Câu hỏi khởi đầu năm 1950: máy móc (ngày nay hiểu là computer, software) có suy nghĩ, tính toán được không.

Câu hỏi năm 1990 đầu đến câu hỏi ngày hôm nay (2026) là: máy móc (computer, software) có thể sáng tạo được không?

Nói riêng trong lĩnh vực âm nhạc: “Máy móc có thể giúp con người sáng tạo ra Âm nhạc "chứa đựng linh hồn” được không?

Năm 1955 thuật ngữ Al-Artificial Intelligence chính thức ra đời.

Năm 1956 tại Dartmouth Univ AI chính thức trở thành một ngành khoa học chuyên biệt.

Âm Nhạc Trong Kỷ Nguyên Trí Tuệ Nhân Tạo (AI)

(Music in the Early AI Era):

Trong suốt chiều dài lịch sử, mỗi khi có một phát minh mới về kỹ thuật trong lĩnh vực âm nhạc đều xảy ra những sự hoài nghi lúc ban đầu. Đàn piano từng thay thế harpsichord. Đàn synthesizer điện tử của vài thập niên gần đây, từng bị cho là làm nhạc trở nên giả tạo. Công nghệ thu âm Digital cũng từng bị chỉ trích là làm mất đi sự ấm áp của băng từ tính analog.

Thế nhưng, theo thời gian, tất cả những phát minh ấy đều trở thành những nhạc cụ mới (những virtual instruments - VTSI) để người nghệ sĩ gửi gấm cảm xúc của mình.

Ngày nay, Trí tuệ Nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đang mở ra một cuộc cách mạng mới trong âm nhạc. Có người xem AI là một “partner” một “cộng sự viên sáng tạo” tuyệt vời, trong khi người khác lại lo ngại rằng AI sẽ thay thế các nhà soạn nhạc và tạo ra những tác phẩm vô hồn. Theo tôi, sự thật nằm ở khoảng giữa của hai quan điểm ấy.

AI LÀ GÌ..

AI (Artificial Intelligence), Trí tuệ Nhân tạo, là một hệ thống máy tính (computer và software) cực kỳ tinh vi, được thiết kế để thực hiện những công việc vốn xưa nay đòi hỏi trí thông minh của con người. Thay vì chỉ làm theo những mệnh lệnh cố định, AI “học hỏi” từ một khối lượng dữ liệu khổng lồ (collection of data), nhận diện các quy luật và từ đó có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, âm nhạc, hay thậm chí mô phỏng phong cách sáng tác của người nghệ sĩ.

Cái kho dữ liệu to lớn kinh hoàng này (collection data) là sự đóng góp thông tin của toàn thế giới trong tất cả mọi lãnh vực của đời sống được lưu trữ ở các trung tâm data centers ở khắp nơi trên thế giới, có thể ở ngay trong building khổng lô trước nhà bạn, có thể ở dưới hầm sâu bên Bắc Kinh, ở dưới hầm sâu trong sa mạc Arizona.. hay dưới hầm trong lòng Paris v.v...

Các kho “data collections” này chứa hàng ngàn tỉ dữ liệu có thể coi là những “training models” cho AI. Nó giống như hàng triệu thư viện để cho AI vào lục lọi, tìm kiếm informations rồi nấu nướng thành Al products... với tốc độ không tưởng. AI sử dụng những hệ thống tính toán khổng lồ với hàng nghìn GPU hoạt động song song.

Trong âm nhạc, vì các musical products như songs, orchestrations, MV... là những file khá to và phức tạp, AI sẽ phải dùng tới rất nhiều Al accelerators, CPU, GPU nên sẽ function chậm hơn... nhưng vẫn là nhanh kinh hoàng so với sức làm của con người.

Một ví dụ thực tế: một movie soundtrack 3 phút style nhạc John Williams, một “human composer” mất vài ngày cho đến vài tuần, trong khi AI system sẽ làm trong 10 đến 60 giây (10-60 seconds).

Cho đến khi tôi viết các hàng chữ này hôm nay, cái software nổi tiếng mà các bạn đang loay hoay “chơi” với nó, miệt mài hàng ngày, hàng tuần quên ăn quên ngủ, đó là cái Suno (của Suno Corp) cái Udio (của Uncharted Labs) hoặc cái Lyria của Gemini... ngoài ra Google và Meta cũng có nhưng không popular bằng. Vì AI cho musics còn quá mới nên mới chỉ có khoảng 5 công ty đang phát triển cho music softwares.

Các Al System này làm các musical products trong 3 categories:

• Song generators: sản xuất Vocals, Lyrics, Melody, Arrangements, VTSI (virtual inst).

   Software chủ yếu là Suno, Udio và Lyria.

• Sản xuất Background Musics, chủ yếu làm cho Youtube, Pod Cast, Phim và Games.

   Software của Soundraw, Beatoven, Mubert, Loudly.

• Professional Composer Tools., để giúp các composer, các nhạc sĩ sáng tác và chỉ huy dàn nhạc... làm orchestrations.

   Các software AIVA, Music Gen, Stable Audio.

AI CÓ TRONG ÂM NHẠC TỪ BAO GIỜ.

Kỷ nguyên Generative AI trong âm nhạc mới thực sự bùng nổ khoảng từ 2016- 2023.

• 2016 khởi đầu của Modern Al Music, các Researchers, scientist của các University bắt đầu nghiên cứu về “Al for Music and the Art”

• 2017 AI được dạy cho làm: Musical Styles, compose Piano pieces, group instrument.

Mới chỉ ở level thấp như Note và Midi... chưa có âm thanh

• 2018 AI làm được Melody và accompaniment, bên commercial thì làm được tools cho games và advertisements

• 2019 AI làm được Background music

Software AIVA, Amper Music, Boomy

• 2020 AI sản xuất được Real audio. thí dụ Open AI tung ra Jukebox

Đó là lần đầu tiên AI làm được audio recording với tiếng hát thật chứ không phải chỉ là Midi notes như trước đây.

• 2021 AI làm được Text-to-Music từ đó có sản phẩm tiếng hát từ tiếng nói bỏ vào. (natural-language- prompts)

• 2023 là năm bùng nổ của AI

  .Google cho ra Music LM software

  .Meta cho ra Music Gen

Al Music trở thành đề tài của toàn thế giới.

• 2024 Suno trở thành Music Generator hàng đầu

  Udio chạy theo cạnh tranh sát nút với Suno

Hàng triệu người trên khắp thế giới trong đó có nhiều bạn tôi, bắt đầu “sáng tác” hẳn một nhạc phẩm chỉ cần “bỏ chữ vào” ( text prompts) rồi ra lệnh “làm đi”... là xong! Có ngay một musical product trong 5-10 seconds.

Và AI Music bắt đầu lan tràn trên Youtube, TikTok, và Spotify

• 2025 AI tiến lên làm được các tác phẩm có chất lượng chuyên nghiệp (professional quality). Các musicians đang hoạt động mạnh và tập làm chung với Partner AI của mình làm ra các tác phẩm âm nhạc tinh tế, rất futuristic mà người nghe trung bình khó phân biệt được giữa Al music và human music.

• 2026 là năm của Al Era Music Studio

Các Al system làm được các tác phẩm rất hoàn chỉnh, như chính các composer thật làm, chỉ trong vài phút.

Chúng ta hiểu rằng AI đơn thuần chỉ là một cái software cực kỳ tinh vi. Nó không có trải nghiệm sống, không có tuổi thơ, không biết yêu thương, không biết đau khổ, không biết thất tình, không có ký ức, không có ước mơ hay nỗi sợ hãi. Ai không có khả năng “cảm nhận” âm nhạc như con người... AI không hiểu con người như một ý thức, nó chỉ dự đoán rất tốt hành vi và ngôn ngữ của con người từ lượng dữ liệu khổng lồ.

Nói cách khác, AI có trí thông minh sẵn sàng làm việc theo mệnh lệnh của con người (commands) nhưng nó không có ý thức và cảm xúc... Vậy mình phải thông cảm cho AI và cho những ai không đủ trình độ để điều khiển nó.

Quý bạn sẽ thấy khi các “thầy” của AI (các composer, musician, songwriter, poets, painter, writer... các người nghệ sĩ và các Al engineers.) khi các "thầy" này cùng ngồi xuống với nhau, cùng làm việc với "Partner AI" của họ, chúng ta sẽ có được những Musical hoặc Video Products chất lượng rất tuyệt vời.

AI CÓ THỂ LÀM NHỮNG GÌ TRONG ÂM NHẠC.

Ảnh hưởng của AI đối với ngành công nghiệp âm nhạc ngày càng sâu rộng.

AI có thể sáng tác giai điệu chỉ trong vài giây. Nó có thể đề xuất hòa âm, phối khí cho cả một dàn nhạc giao hưởng, mô phỏng tiếng của nhiều loại nhạc cụ, tạo nhạc nền cho phim ảnh, loại bỏ tạp âm khi thu âm, tách riêng từng nhạc cụ trong một file thu âm, mô phỏng phong cách của các nhà soạn nhạc nổi tiếng, thậm chí tạo nên toàn bộ phần nhạc nền diễn tả cho từng cảnh quay của một bộ phim.

Đối với điện ảnh, AI giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất. Những nhà làm phim độc lập, vốn không đủ kinh phí thuê một dàn nhạc giao hưởng, nay có thể tạo ra những bản nhạc hoành tráng. Không những thế AI còn có thể sáng tác nhạc thay đổi theo từng hành động của người diễn...

Ai không chỉ thay đổi cách sáng tác âm nhạc, mà còn thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất âm nhạc.

Vì sao nhiều người cho rằng âm nhạc AI không có hồn?

Trước hết chúng ta cần phân định rõ ràng hai concepts:

* Sáng tác nhạc BẰNG software AI ( 100% made by AI)

* Sáng tác nhạc VỚI software AI ( AI assisted)

*

Cũng như rất nhiều các bạn, tôi thấy lần đầu khi nghe một bản nhạc hoàn toàn do AI tạo ra, hoặc với AI assist, mặc dù rất hoàn chỉnh về mặt kỹ thuật, bản nhạc do AI tạo ra vẫn thường bị phê phán ngay là nghe hay nhưng không có hồn.

Nhiều người cho rằng những sáng tác AI rất chuẩn xác nhưng thiếu cảm xúc. Có người nhận xét rằng “âm nhạc AI”... nghe rất máy móc, rất predictable, kỹ thuật hát hay lặp lại và các tác phẩm thường có những nhấn nhá, cao trào v.v... ,giống nhau đến mức chỉ cần nghe qua cũng có thể nhận ra đó là sản phẩm của AI.

Dĩ nhiên có nhiều nguyên nhân dẫn đến nhận xét ấy:

* Thứ nhất, AI “học” từ những bản nhạc đã có sẵn đang tồn tại. Nó phân tích các quy luật thống kê, lấy ra các dữ liệu có sẵn để nhào nặn ra sản phẩm một các máy móc... mà máy móc thì không thể có trải nghiệm hay những cảm xúc thật của con người.

* Thứ hai, AI thường tạo ra những cấu trúc âm nhạc đúng quy tắc và không mấy khi đi ra ngoài quy tắc. Trong khi đó, trong thực tế những thiên tài âm nhạc của nhân loại lại tạo nên những kiệt tác chính nhờ sự táo bạo, khác thường và đầy cảm xúc bất ngờ chợt đến.

* Sau cùng một điều rất quan trọng là: có nhiều người chỉ có khả năng ra lệnh cho AI những yêu cầu quá đơn giản như: “hãy viết một bản nhạc hùng tráng” hoặc “hãy sáng tác một bản Bolero lãng man".

Khi mọi người bỏ Input (command) vào gần giống nhau thì output (bản nhạc) đi ra cũng rất dễ giống nhau, kết quả là âm nhạc làm "bằng" AI (made by Al) đôi khi nghe rất hoàn chỉnh nhưng thiếu đi tiếng nói nghệ thuật riêng biệt.

Bạn cứ thử bỏ vào cho Suno 10 bài thơ "Lục Bát" có số câu bằng nhau. Ra lệnh những commands na ná giống nhau... chỉ trong 5–10 giây... các bạn sẽ có 10 bản nhạc... chúng ta có thể đoán ra như thế nào rồi?!

QUAN ĐIỂM CỦA TÔI VỀ: “Nhạc AI” KHÔNG CÓ HỒN.

Hãy nhớ rằng:"Chính con người (chúng ta) sẽ cung cấp linh hồn cho âm nhạc làm với AI”... (không phải làm Bởi AI. )

Dĩ nhiên tôi không đồng ý hoàn toàn với quan điểm cho rằng “âm nhạc AI” thì nhất định phải vô hồn! Với tôi, Al system cũng giống như cây đàn violin, cây đàn piano, cây synthesizer... hay cả một dàn nhạc giao hưởng. Chúng ta đều biết rằng bản thân những nhạc cụ ấy không hề có hồn tính... Linh hồn của một tác phẩm tùy thuộc vào người nghệ sĩ.

Giả sử nếu chúng ta có:

* một nhà soạn nhạc có tư duy âm nhạc, nảy sinh một ý tưởng âm nhạc sâu sắc,

* một nhạc sĩ viết một giai điệu tuyệt đẹp với ca từ chứa chan cảm xúc,

* một người phối khí tinh tế xây dựng một hòa âm tuyệt vời,

* một nhạc trưởng điều khiển từng nhịp điệu bằng cả trái tim và kinh nghiệm nghệ thuật...

Nếu tất cả những người ấy sử dụng computer system (AI) như một “công-cụ-hỗ-trợ-sáng-tạo” (giống như tôi thường dùng piano để viết nhạc) thì tại sao tác phẩm cuối cùng lại bị... không có hồn?...

o0o

Trong lịch sử âm nhạc chưa từng có công cụ nào tự tạo nên nghệ thuật. Đàn violin không viết nên concerto của Tchaikovsky. Piano không sáng tác ra âm nhạc Chopin. Computer cũng không sáng tác thay cho Beethoven.

Ai cũng vậy, AI không tạo ra âm nhạc nào cả. Chính chúng ta sử dụng AI software để tạo ra âm nhạc, và công cụ AI càng mạnh, càng tinh vi thì càng đòi hỏi người sử dụng phải có trình độ nghệ thuật cao để tạo ra một tác phẩm âm nhạc giá trị.

AI không tạo ra nghệ thuật. AI khuếch đại năng lực của người nghệ sĩ. Nếu một người có tư duy âm nhạc tốt, AI sẽ giúp họ đi nhanh hơn. Nếu một người không có tư duy nghệ thuật. AI chỉ giúp họ tạo ra các “sản phẩm trung bình”... nhanh hơn.

Cảm xúc xuất phát từ người composer, từ người phối khí, từ người director... từ người có khả năng chuyên môn có trình độ nghệ thuật cao điều khiển cái Software AI ấy.

o0o

AI ASSISTED PRODUCTS.

Như chúng ta đã biết AI musical software làm được rất nhiều điều tuyệt vời trong âm nhạc.

1) Từ những đề tài giản dị như:

* Đưa một bài thơ, một đoản văn rồi nhờ AI (Suno) làm cho một complete product như:

   . Một ca khúc (lyrics & melody)

   . Làm arrangement cho ca khúc

   . Làm orchestration

   . Chọn Vocalist cho product.

2) Cho đến những project phức tạp như:

* Làm MV (AI assisted Music Video)_ dùng ca sĩ hát, với ban nhạc, với background phong cảnh v.v. để diễn tả tâm tình bản nhạc.

*Làm Cinematic Music Video ( Ex: một short musical movie, dài bằng nhạc phẩm tạo script)

Trong project short movie này một Art Song dài 5 phút sẽ được thực hiện thành một nhạc phim ((soundtrack) mà:

   - nhạc phẩm (original music) sẽ liên tục được thể hiện trong cả chiều dài của phim.

   - cùng lúc toàn thể video (movie) sẽ là toàn cảnh của cốt truyện (nhạc phim, miền tâm cảnh, cảnh phim, diễn viên và diễn xuất, cốt truyện...v.v)

   - ca từ và melody(original music) cùng lúc với mỗi miền tâm cảnh, với mỗi cảnh phim sẽ thể hiện cốt truyện viết ra từ nhạc phẩm nguyên thủy,

3) Tóm lại để thực hiện short musical movie này, trong studio sẽ có sự làm việc phối hợp với AI của các chuyên viên sau đây: (người viết dự đoán thôi, nếu sai sót xin quí vị correct dùm, xin đa tạ)

1. Song writer: cung cấp cốt truyện (lyrics) cung cấp âm nhạc (melody) tạo nên thế giới và tâm cảnh của đề tài.

2. Composer, arranger sẽ làm việc và xử dụng AI assisted softwares để:

   - Phân tích lyrics, cảm nhận âm nhạc và cốt truyện

   - Tư duy sáng tạo soundtrack, xây dựng truyện phim và cảnh phim đi sát theo lyrics và melody.

   - Làm việc với AI xây dựng orchestration, instrumentations, vocals, harmony, musical structure,...etc

3. Al engineer làm việc “với” AI về visual effects, & movie scenes creations.

Các công đoạn này là những hợp tác tim óc của ê kíp composer, arranger, music director với AI để tạo ra sản phẩm âm nhạc sau cùng (AI assisted)

Tác phẩm mới này vẫn còn nguyên vẹn “máu thịt original” của tác phẩm. Tác phẩm xuất hiện dưới một phong cách mới, ngôn ngữ mới, hình thức mới, một đời sống mới... nhờ có sự hợp tác của partner AI tuyệt vời này.

• Tôi tin rằng tác phẩm âm nhạc này vẫn còn nguyên hồn tính, còn nguyên tình cảm, còn linh hồn của tác phẩm nguyên thủy. Người nghe (xem) có thể feel được cái hồn nhạc của người songwriter, cái style nhạc của người arranger.

Trong suốt quá trình sáng tạo trên đây, Al giống như một người “assistant tài năng” đang giúp thực hiện tầm nhìn của nhà soạn nhạc, chứ không phải thay thế hẳn nhà soạn nhạc.

TƯƠNG LAI CỦA ÂM NHẠC CHÚNG TA.

* Tương lai của âm nhạc không phải là cuộc chiến giữa con người và AI. (giữa những người composer chúng ta và cái siêu computer-extremely powerful system) Mà đó sẽ là sự cộng tác giữa con người và cái ông bạn “Partner AI” để tạo ra những sản phẩm âm nhạc mới mẻ, tân tiến, và có thể sẽ có những Al products rất hấp dẫn... đó là "Âm Nhạc Của Tương Lai”... Của Al Era

* Con người mang đến trí tưởng tượng, cảm xúc, văn hóa, ký ức, triết lý sống và mục đích nghệ thuật. Còn Ai mang đến tốc độ, khả năng xử lý kỹ thuật, sức mạnh tính toán và vô số khả năng thử nghiệm sáng tạo.

* Khi kết hợp với nhau, con người và Al có thể tạo nên những loại hình âm nhạc mà trước đây chưa từng tồn tại. Những nhà soạn nhạc vĩ đại của thời đại AI sẽ không phải là những người chỉ biết bấm một nút ra lệnh. Họ sẽ là những nghệ sĩ biết kết hợp kỹ thuật với chiều sâu tư tưởng, với cảm xúc, với kinh nghiệm và óc thẩm mỹ của con người.

KẾT LUẬN:

Trí tuệ Nhân tạo (AI) ngày hôm nay, trong mọi lãnh vực, là một công cụ sáng tạo mạnh mẽ nhất mà nhân loại từng phát minh.

Trong lãnh vực âm nhạc, giống như mọi nhạc cụ trước đây, giá trị của Al system hoàn toàn phụ thuộc vào người sử dụng nó. Âm nhạc không có linh hồn nếu chỉ hoàn toàn do máy tính và software tạo ra nó, nhưng âm nhạc ấy sẽ không mất linh hồn khi nó luôn luôn có sự tham gia của con người trong ấy.

Linh hồn của âm nhạc luôn bắt nguồn từ trái tim, từ trí tưởng tượng và khát vọng của con người, của những người nghệ sĩ sáng tác.

Công nghệ computer (AI) có thể tạo ra âm thanh nhưng chỉ con người mới có thể biến những âm thanh ấy thành nghệ thuật... thành âm nhạc. (DK)

Tôi xin kết luận rằng:

“AI không có tâm hồn. Nhưng AI có thể trở thành chiếc gương phản chiếu tâm hồn của người nghệ sĩ vậy .” (DK.2026)

Houston. Oct 10th, 2026

Đăng Khánh

. "Student Composer" - Moores School of Music, Univ of Houston

. BS- Faculté des Sciences, Univ de Saigon

. DMD - Univ of Alabama in Birmingham, USA

Dangkhanh2000@yahoo.com

www.Dangkhanhmusics.com

PS: Để minh họa cho bài viết trên, chúng tôi đang thực hiện một số Cinematic Music Video.

Rất mong được các bạn theo dõi và support ở các platforms sau đây:

TikTok

Instagram

FaceBook

Youtube

DKM (DKMelorica)

Xin thành thật cảm ơn các bạn.

Đăng Khánh

Nguồn: NGÔN NGỮ Số 46, 1 Tháng 11 Năm 2026

Tạp Chí Văn Học Nghệ Thuật

Cùng Tác Giả:

- Âm Nhạc Trong Kỷ Nguyên Trí Tuệ Nhân Tạo (AI) Đăng Khánh Biên khảo