4-5-2026 | HỘI HỌA

Họa Sĩ Nguyễn Việt

  HUỲNH HỮU ỦY

      Bố Cục, sơn dầu và in độc bản.

Đời sống hiện đại đã phát triển trên một tốc độ chóng mặt. Những nhà cao tầng chất ngất, những xa lộ vùn vụt, khoa học kỹ thuật phát triển dữ dội với cực điểm của máy móc và điện toán. Nhưng sự phát triển ấy đã đưa con người đến chỗ lạc loài và cô đơn khi đối diện với minh mình, ngay chính trong thế giới mình đã xây dựng nên. Chia sẻ và chìm đắm trong thế giới ấy gần 20 năm nay, Nguyễn Việt đã tìm được một lối thoát khi dựng nên vũ trụ trừu tượng của mình, mới nhìn thì tưởng như xám ngắt và hoang tàn nhưng càng tiến sâu vào thì càng bắt gặp những nhịp đập thiết tha, mơ mộng và thân yêu.

Bằng phương tiện kỹ thuật in ấn học hỏi ở nơi đây là etching (khắc trên bảng kẽm) và embossing (in hình nổi), và pha trộn với nhiều kỹ thuật khác nữa, anh tạo lại thế giới của những hoài cảm, bắt nhịp với đất đai quê nhà trong trí tưởng. Nơi cả ba bức Tháo chạy, Gió cuốn, Cây sồi và chiếc thuyền đều thế, tất cả đều là nỗi lòng đối với quê cũ. Về một chiếc thuyền đậu ven sông với cây đa bến cũ. Những đồng ruộng bát ngát xanh tươi và đất đai thắm đỏ trong trí nhớ, khi anh quan sát trên những chuyến bay ngày trước, rồi sông lạch, kinh đào, nhà cửa..., tất cả những thứ ấy đã trở về trong một tổng thể là vũ khúc của gió, mà chính ngay cơn gió ấy cũng được ghi nhận thành hình bóng của hai người yêu nhau. Rồi cả đến những chiếc thuyền thúng nơi một vùng duyên hải nào đó anh đã gặp năm xưa cũng ẩn hiện trở lại, với những ám ảnh ngày anh rời bỏ quê nhà, những chiếc thuyền thúng ấy đã bay lên, chuyên chở cuộc hành trình gian khổ đi về đất mới.

Gió Cuốn, in khắc a-xít, colored etching          -          Cây Sồi và Chiếc Thuyền, sơn dầu và in độc bản

Nghệ thuật của thời đại Nguyễn Việt nhiều lúc đã trở thành tiếng gầm rú bất an của một hệ thần kinh không chế ngự được, nhưng ở Nguyễn Việt chúng ta thấy là một cái gì rất thanh bình và ổn định. Hình như anh đã vượt qua tất cả mọi thứ ác mộng, để đi tới một màu xanh rất hạnh phúc. Chính là màu xanh mà một phi hành gia khi bay vào vũ trụ đã nhìn thấy khi hướng về trái đất, thấy mọi người đang nắm tay nhau cùng đi tới, đi tới trong những chiều kích mới của vũ trụ.

*

Chúng ta vừa đi qua một vài mấu chốt chính yếu của con đường phát triển nền nghệ thuật Việt Nam hiện đại. Trong bốn thập niên qua, chín muồi trong phương pháp khoa học cơ bản rất hữu ích của Trường Mỹ Thuật Đông Dương, rồi từ đó những thế hệ mới đã bức phá tất cả ràng buộc cũ, phát triển rất mạnh mẽ rồi định hình một tiếng nói riêng của mình. Ngày nay, nền nghệ thuật ấy lại đang nắm được vận hội trong tay để tiếp giao và đối thoại với khắp nơi trên địa cầu, đã có những khuôn mặt nổi bật ở Âu Châu, Châu Úc và Châu Mỹ, không phải chỉ là học hỏi, nghiên cứu và đi tìm, mà còn có tiếng nói đóng góp tích cực của mình, cuộc triển lãm đang bày ra đây chính là một tỉ dụ điển hình vậy ^*.

Garden Grove, Tháng 5-1996

Được bổ túc thêm vài điểm vào năm 2000

Chú thích:

* Khi cuộc triển lãm lưu động Từ hai đầu đại dương xa cách: Mỹ Thuật Việt Nam hiện đại trên đất Mỹ và từ trong nước vừa chấm dứt ở Hoa Kỳ thì ở Pháp, một cuộc triển lãm tương tự được tổ chức khá qui mô với tên gọi Paris - Hà Nội - Sàigòn, Cuộc Phiêu Lưu của Nghệ Thuật Việt Nam Hiện Đại (Paris – Hanoi - Saigon, L'Aventure de l'Art moderne au Vietnam).

Phòng triển lãm chưa bày được những tác phẩm tiêu biểu nhất và thiếu nhiều tác giả quan trọng, nhưng dù sao cũng đã vẽ phác ra được con đường đi của nền nghệ thuật mới, từ dấu mốc đầu tiên là sự hình thành Trường Mỹ Thuật Đông Dương cho đến ngày nay. Ở đây, người xem tranh sẽ có dịp nhìn ngắm các tác phẩm của những bậc thầy đầu tiên của Trường như Victor Tardieu (Giám đốc đầu tiên), Evariste Jonchère (Giám đốc kế nhiệm), Joseph Inguimberty, Nam Sơn, Alix Aymé... Rồi thế hệ kế tiếp là những họa sĩ xuất thân từ trường này và đã mau chóng đặt một nền tảng cho nền nghệ thuật mới phát triển: Lê Phổ, Nguyễn Phan Chánh, Mai Trung Thứ, Vũ Cao Đàm, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Hoàng Tích Chù, Tạ Tỵ... Thế hệ kế tiếp, trẻ hơn đôi chút và cũng đã từng đi qua Trường Mỹ Thuật Đông Dương : Bùi Xuân Phái, Văn Cao, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng. Cuộc triển lãm cũng đưa ra một vài khuôn mặt độc sáng dữ dội: Nguyễn Trung Tín xuất hiện từ đầu thập niên 70 và Đinh Ý Nhi rất trẻ, mới gần đây. Người thưởng ngoạn cũng gặp ở đây vài tác phẩm ít ỏi của họa sĩ Sàigòn trước và sau thời điểm 75: Nguyễn Trung, Đỗ Quang Em, Trần Văn Thảo, Đỗ Hoàng Tường.

Cuộc triển lãm trưng bày 130 tác phẩm, với tên gọi Paris – Hà Nội – Sàigòn, Cuộc Phiêu Lưu của Nghệ Thuật Việt Nam hiện đại ở Pavillon des Arts từ 20 tháng 3 đến 17 tháng 5-1998 quả là một dịp thực ngoạn mục để giới thiệu nền mỹ thuật Việt Nam đương đại. Tuy nhiên, cũng có một điểm hơi đáng tiếc là phòng tranh chưa được cân bằng như tiêu đề vì cái trục Paris – Hà Nội – Sàigòn thì dường như Sàigòn đã bị quên lãng. Đúng như nhận xét của Thụy Khuê: Những khuôn mặt nổi bật góp phần không nhỏ trong việc xây dựng nền hội họa hiện đại đã không có trong cuộc triển lãm như Phạm Tăng, Thái Tuấn, Duy Thanh, Ngọc Dũng, Văn Đen, Trịnh Cung, Đinh Cường, Nguyên Khai, Hồ Hữu Thủ, Nghiêu Đề, Lê Tài Điển, Nguyễn Lâm, Nguyễn Phước, Nguyễn Đồng.

Trong thời điểm 20 năm chiến tranh, chính hai trường Mỹ Thuật Gia Định và Huế đã nối tiếp truyền thống của trường Mỹ Thuật Đông Dương để phát triển hội họa hiện đại Việt Nam. Tiếc rằng không giống như tiêu đề "Paris - Hà Nội – Sàigòn”, hội họa miền Nam, hội họa Sàigòn, đã không có chỗ đứng xứng đáng trong triển lãm Paris 98 (Thụy Khuê, Triển lãm hội họa Paris - Hà Nội – Sàigòn. Hợp Lưu, số 41, tháng 6 & 7-1998).

Trái: Hình bìa vựng tập triển lãm 16 họa sĩ quen thuộc của cộng đồng Việt Nam

tại Nhà bảo tàng Á Châu Thái Bình Dương ở Pasadena, California, năm 1996.

Phải: Hình bìa vựng tập triển lãm tập thể của nhóm nghệ sĩ quen thuộc ở Quận Cam:

họa sĩ Nguyễn Thị Hợp, Bé Ký, Nguyễn Đồng, Hồ Thành Đức, Hồ Anh, Nguyên Khai,

Ann Phong, Lương Văn Tỷ, Khánh Trường, Cao Bá Minh, và nhà điêu khắc Dương Văn Hùng,

ở Old Court House Museum, Santa Ana, California.

Huỳnh Hữu Ủy

Nghệ Thuật Tạo Hình Việt Nam Hiện Đại

VAALA, 2008

Cùng Tác Giả:

- Họa Sĩ Nguyễn Việt Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Họa sĩ Victor Tardieu Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Họa sĩ Lê Văn Miến Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Vài Dáng Ngựa Trong Nền Mỹ Thuật Cổ Truyền Việt Nam Huỳnh Hữu Ủy Khảo luận

- Đôi Nét Về Văn Cao Của Hội Họa Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Họa Sĩ Lê Văn Tài Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Họa Sĩ Bửu Chỉ Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Nguyễn Đăng Thường: Từ Văn Chương Đến Nghệ Thuật Tạo Hình Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Tình Tự Dân Tộc Và Dòng Thơ Kháng Chiến Huỳnh Hữu Ủy Nhận định

- Tranh Khắc Gỗ Dân Gian và Các Tác Phẩm Văn Học Cổ Huỳnh Hữu Ủy Biên khảo