4-8-2026 | ÂM NHẠC

Tình Cờ

  NGUYỄN ĐÌNH PHƯỢNG UYẾN

   Nhạc sĩ Trần Quang Lộc
   (HS Phan Nguyên vẽ)

Sáng thứ Bảy trời trong, nắng vàng, không khí se se lạnh dù đã giữa Xuân, chui vào máy tính lướt web, Google - Ngộ, một danh từ riêng nay đã thành một động từ quen thuộc cho già trẻ lớn bé, khắp năm Châu bốn bể, thay động từ “Tìm kiếm”- “Bài hát của Trần Quang Lộc”, màn hình hiện ra một đống link, chuột click cạch cạch.

Một dòng hiển thị gây chú ý “Gõ đàn hát chơi” Trần Quang Lộc – Youtube.

Click. “Sáng tác và trình bày Trần Quang Lộc”.

Nín thở. Chính Trần Quang Lộc hát sao?

Hồi xưa TQL hát bài này hay lắm, đặc biệt, mỗi khi tới đoạn “Gõ đàn hát chơi”, TQL nắm chặt bàn tay phải, gõ cục xương ở mấy đốt ngón tay vào thùng đàn:

Gõ đàn (cộc cộc)

Hát chơi (cộc cộc)

Gõ đàn (cộc cộc)

Hát chơi (cộc cộc)

Vui tai và hết sức giang hồ.

Bố tôi thích TQL hát bài này, bảo không cần biết đàn, chỉ cần vỗ vỗ vào thùng và cất giọng là đủ hay. Bố thường nói với bạn bè, nghĩ xem một thanh niên mười tám mười chín tuổi đầu mà viết được:

“Vai mang chiếc áo bào”

“Tay giắt kiếm vào lưng”

“Múa quanh một vòng đời”

“Nhưng chẳng thèm giết ai”

....

“Ta say ta say cùng rượu độc”

....

“Vỡ máu dâng đời những thanh tân”

Phục.

Tôi ngày ấy bé lắm, chả hiểu gì đâu, chỉ nghe rộn ràng và kết giọng hát trầm ấm của chú ấy thôi. Làng Báo Chí vắng vẻ, bao quanh bởi sông nước mây trời, chỉ vài trăm hộ dân sống với nhau, nhà có xe gắn máy chắc chỉ đếm trên đầu ngón tay, ai cũng xe đạp trường kỳ nên ban ngày, giữa trưa cũng chỉ nghe gió lùa, lá vẫy, “nắng giòn”, yên ắng vô cùng, đêm xuống càng tịch mịch thế mà nghe tiếng ca mùi mẫn cùng tiếng ngân rền vang của TQL, không thích sao được?

Chao! Lâu ghê! Hơn ba mươi năm chứ chả chơi, đâu nghe ai hát bài này, “ai” đây là Trần Quang Lộc, là Anh Khoa, là Kim Lệ, là những người bạn hay đến nhà bố chơi, cùng túm tụm đàn địch. Trong ba mươi năm đó, bố đã qua Mỹ được hai mươi sáu năm, đã quay về Việt Nam ba bốn bận, lần nào cũng tìm gặp Trần Quang Lộc, Nguyễn Thị Thụy Vũ, ... nhưng cả hội chưa bao giờ quây quần hát hò, chỉ trò chuyện lốp bốp, hơn ba mươi năm tôi hết quyền hưởng ké mấy buổi văn nghệ bỏ túi.

Tôi hồi hộp click chuột. Còn đúng giọng hát mình kết ngày xưa không hay đã bị kỹ thuật máy tính pha trộn, thêm thắt?

Intro lạ lẫm nhưng hay, khiến máu trong người nóng dần, chân tay ngọ nguậy, và tiếng ca sĩ cất lên, đúng TQL với cách hát thong thả, đạt những nốt cao rõ ràng, chắc cú. Bài chơi cung Mi trưởng. Nốt cao nhất là Mí, chuyện nhỏ đối với TQL. Ông từng hát Mộ Trăng - bài điếu tròn một năm, cái chết của bạn ông, nhà thơ Vũ Hữu Định - nốt cao nhất lên tới Sol thăng, ông (và cả người bạn nối khố, theo ông như hình với bóng Anh Khoa) qua cái một, lại còn ngân nữa kìa.

Ta mua cho ta một phận nghèo i...i....

Ta say ta say cùng rượu độc i... i...

Ui, đúng cái chất lãng tử của TQL khi chuyển từ trưởng qua thứ, khi “i...i...”. Chú đó, gần thật gần mà xa thật xa. Giống như bố, nghe tiếng trong net, quen thuộc và gần gụi gì đâu, gần như bố đang đứng trước mặt, bảo "Còn cơm canh đấy, đói không?", "Nấu gì cho bố ăn đi con." ... Vậy mà... làm sao sờ được tiếng nói?

Ngày ấy (lâu vậy ư?) cụ ở Mỹ, gọi điện nói chuyện được liền nhưng muốn gặp phải sắp xếp công việc, giờ giấc, bay mười mấy tiếng, nhiêu khê, rắc rối, giờ muốn nói chuyện, muốn nhiêu khê, rắc rối cũng chả được. Hai người đã xa đến mức không còn gì có thể với tới. Ngày bố mất, con cái cẩn thận chôn theo ông cây guitar tí hơn tinh xảo, một xấp giấy kẻ nhạc và một cây bút thật đẹp, cài trên túi áo vest “Xuống đó có cái chơi nha bố” – các con dặn dò. Không hiểu vợ con chú Lộc chôn theo chú những gì? Chú và bố sẽ gặp nhau chứ ?

Độ cuối thập niên 70, đầu 80, đói thê thảm nhưng giàu thì giờ vì chả ai có việc làm. Các cô bác thường đến nhà tôi chơi, cô chú Dũng Lệ, Anh Khoa, bà Thụy Vũ, bác Nghiêu Đề, cô chú Đào Trường Phúc, bác Duy Trác, sau có cả bà Nguyễn Thị Vinh và chồng, Nguyễn Hữu Nhật. Vừa gặp Nguyễn Hữu Nhật vài ngày, TQL đã phổ nhạc bài thơ “Ngày nào” và một bài nữa, quên mất tựa rồi, chỉ nhớ lõm bõm:

Trong tay người hành khất mù

Tiếng đàn nghe dậy mối thù áo cơm

Tơ lòng đọ với sầu gươm

Búng dây nhỏ lệ tang thương ruột mềm

 

Tiếng đàn trong tay ai

Mà tiếng đàn bật máu

Tiếng đàn dù bơ vơ

Thúc giục nỗi mong chờ

....

“Ngày nào” nhạc TQL, thơ Nguyễn Hữu Nhật đã phổ biến trên mạng, do Quỳnh Lan và Hoài Nam hát, tìm tới lui, chả kiếm được manh mối bài “Trong tay người hành khất mù...”.

TQL đã từng đẩy xe đạp bán bong bóng, mặt nạ chó mèo, mũ ông già Noel... ngoài Saigon kiếm sống. Ông đội mũ đỏ, đeo mặt nạ để chèo kéo đám trẻ nhỏ đi phố cùng bố mẹ. Ông kể với cụ tôi, “Em bán được lắm anh.” Ông già lặng thinh, mắt nhìn xuống, gõ tẩu thuốc lá bộp bộp vào gạt tàn. Chú về, cụ nói với tôi, “Nó tài hoa thế mà đất nước này không dụng, để nó phải kiếm sống như vậy.” Lúc ấy tôi mới thấy thương chú. Mà nhà mình có khá gì hơn? Đem một đống dây nhợ làm bao tải về đổ tung trong phòng khách, cả nhà rị mọ kéo từng sợi, cột lại, quấn thành cuộn, cân ký tính công, được vài chục bạc mỗi ngày, giá trị cỡ ba lạng thịt heo. Bố mẹ là người quấn nhiều nhất, đẹp nhất. Bố cứ lặng lẽ rút, cột quấn... chắc trong đầu ông ngổn ngang nhiều thứ. Nhà cửa bụi mù tăng tít, do hầy. Rồi ông đi bỏ mối bánh đậu xanh, bia hơi...

Đoạn Chorus:

“Thương thay thương thay NỢ ÁO CƠM”

Xưa tôi nghe TQL hát khác và thích version này hơn:

“Thương thay thương thay BỌN TƯỚNG QUÂN”

Đoạn 3 và 4 lời cũng có gì khác khác nhưng không thuộc lắm nên chịu, cái chính là vẫn hay và như thế mới đúng Trần Quang Lộc. Ông hát bài của chính mình thường không nhất quán, nhiều khi hôm trước hôm sau đã đổi, thậm chí tối đó hát, mọi người khen hay quá hay quá, sáng ra đòi chép lại, hát lại, ông cười trừ, chả biết bài đó là bài gì???

Một “Về đây nghe em” thôi đã thấy nhiều version, mỗi ca sĩ hát một kiểu. Đừng nghĩ mình nghe chính TQL hát hoặc được ông chép tay trong tập nhạc mà cho là “gin” nhé, lầm chết!

“Về đây THỎA ước mơ đi hát dạo”

Phần đông mọi người hát như thế nhưng version mà tác giả viết cho tôi là:

“Về đây THẢ ước mơ đi hát dạo”

Chữ nào cũng có nghĩa trong câu và đều hay. Riêng tôi, thích chữ THẢ vì hình tượng hơn, giống thả diều.

Chả phải giỗ chạp, chả ngày tháng đặc biệt, chỉ tình cờ nghe lại một giọng hát quen thuộc mà nhớ đủ thứ nên ngứa tay, dông dài. Dưới suối vàng, chú có rượu để uống không nhỉ? Rượu là keo kết nối TQL với thế giới chung quanh. Rượu cũng là thứ tàn phá tấm thân mong manh đó. Rượu vào, ngà ngà say, TQL sẽ hát đắm chìm hơn, ngây ngất hơn. Bố tôi không rượu bia, chả hiền gì đâu, tại bố không uống được, chỉ một chung nếp than cũng khiến bố say quắc cần câu, thế mà ông thường chuốc rượu TQL (Đùa thôi, với một xị rượu, bõ bèn gì với cái hũ chìm) để chú hát bốc lên.

Tưởng tượng nhé, cả hội văn nghệ văn gừng hạ thổ hết trong phòng khách, đèn tắt, chỉ còn chút ánh sáng trong bếp hắt ra, ngoài đường im ắng không một tiếng động, không cả tiếng chó sủa mèo ngao, gió lùa từ cửa trước ra cửa sau, đêm mênh mang, một đàn (cự phách), với vài giọng ca tuyệt chiêu cỡ Duy Trác, TQL, Anh Khoa, Kim Lệ, toàn hát những bài chiến, đáng để quên nghèo phải không?

GÕ ĐÀN HÁT CHƠI – TQL

1. Về ngồi trên đồi cao

Gõ đàn hát chơi, gõ đàn hát chơi

Vai mang chiếc áo bào, tay giắt kiếm vào lưng

Múa quanh một vòng đời, nhưng chẳng thèm giết ai

2. Về ngồi trên đồi cao

Gõ đàn hát chơi, gõ đàn hát chơi

Ôi thương quá kiếp bèo, trôi theo áo đời phai

Gác lên cành cây đàn, ngắt vội một cánh hoa

Chorus:

Ta mua cho ta một phận nghèo

Thương thay thương thay bọn tướng quân/nợ áo cơm

Gõ đàn, gõ đàn trong đêm vắng

Một tiếng chim đêm hót trên cành

Ta say, ta say cùng rượu độc

Ta say, ta say lời khóc chia

Gõ đàn, gõ đàn trong hốc núi

Vỡ máu dâng đời những thanh tân

3. Về ngồi trên đồi cao

Gõ đàn hát chơi, gõ đàn hát chơi

Chân nhảy nhót một mình, trên nấm mộ xanh xanh

Ta múa hát một mình, trong chiếc bóng lung linh

4. Về ngồi trên đồi cao

Gõ đàn hát chơi, gõ đàn hát chơi

Nghe gỗ đá tự tình, bên võng đời chênh vênh

Chân múa hát một mình, trong chiếc bóng lung linh

Nguyễn Đình Phượng Uyển

Nguồn: Ngôn Ngữ Số 43, 1 Tháng 5 Năm 2026

Tạp Chí Văn Học Nghệ Thuật

Cùng Tác Giả:

- Tình Cờ Nguyễn Đình Phượng Uyển Hồi ức

- Gặp Nhà Thơ Nguyễn Đình Phượng Uyển Hồi ức

- Hồi Tưởng Nguyễn Đình Phượng Uyển Truyện ngắn