Head



 

 

Mua Thu Cua Doan Chuan - Tu Linh (Le Huu)
12-10-2012 | ÂM NHẠC

Đoàn Chuẩn, Một giai thoại đẹp và buồn

 VĂN QUANG

Có những đêm về sáng
Đời sao buồn chi lắm cố nhân ơi!

Đó là nhạc Đoàn Chuẩn. Nhạc của ông thường vẳng lên trong tâm tưởng tôi suốt 12 năm giữa những núi rừng miền Bắc giá buốt và miền Nam hiu quạnh. Không còn là nỗi nhớ, không còn là những tiếc nuối mà là nỗi u uất, thăm thẳm mịt mờ.


Còn gì bi thảm hơn những đêm về sáng, nằm một mình giữa rừng núi hoang dại và mình cũng dại dột nhìn về dĩ vãng. Tuy thế, nhìn về dĩ vãng vẫn hơn là nhìn về tương lai chẳng có gì, chẳng còn gì, cũng thăm thẳm mịt mờ như núi rừng đêm nay và tất cả mọi đêm.


Nỗi ao ước âm thầm: ước gì được nghe trọn vẹn một bản nhạc của Đoàn Chuẩn!


Đau xót mà nghe, càng nghe càng thấm, nghe bao nhiêu đau bấy nhiêu, như người ta muốn khóc thật to để vơi được phần nào những buồn khổ. Nhưng làm sao nghe được trong hoàn cảnh đó. Cho nên nó cứ vương vất nghẹn nỗi đau làm sao. Chỉ trong hai câu trong bản nhạc đó thôi, hình ảnh của người yêu, của bạn bè bật dậy, cả một quãng đời hiện lên mơ hồ, quằn quại như điệu múa từ tiền kiếp, không bao giờ gặp lại.


Hôm nay tôi ngồi nghe lại cả một cuốn CD nhạc Đoàn Chuẩn. Từ Hà Nội một người bạn điện thoại cho biết Đoàn Chuẩn đã ra đi, trước khi những tờ báo ở Sài Gòn loan tin buồn này.


Tôi có một vài kỷ niệm nhỏ với anh, mặc dù anh chẳng còn nhớ tôi là "thằng nhóc" nào. Bởi anh hơn tôi đến gần 10 tuổi. (Anh sinh ngày 15 tháng Sáu, 1924, tôi sinh năm 1933). Và hơn thế, hồi đó anh đã là một nghệ sĩ có tên tuổi, còn tôi chỉ là một anh "nhí," đang là một "mầm non văn nghệ."


Nhóm Văn nghệ Hoa Niên


Nhóm Văn nghệ Hoa Niên của Hải Phòng thành hình vào khoảng 1952 do họa sĩ Trọng Thường thành lập. Thời kỳ của những thành phố mới hồi sinh sau giai đoạn đầu của kháng chiến chống Pháp. Cả thành phố Cảng của miền Bắc dường như chỉ có một nhóm văn nghệ duy nhất đó thôi.


Họa sĩ Trọng Thường từng tham gia trong một vài đoàn văn công kháng chiến rồi trở về "thành", hồi ấy người ta gọi là "dinh tê." Nhóm văn nghệ gồm khoảng chừng trên 10 người, những ca sĩ hạng nhất như Ngọc Quang, Tường Vi và những ca nhạc sĩ mới ra lò như Hoài An, Huyền Linh, Phó Quốc Thăng, Thu Huyền, Lương Thảo, Trần Hải....


Sở dĩ tôi được gia nhập nhóm này vào cái tuổi 19, 20 vì thỉnh thoảng đi chơi với Lương Thảo, Trần Hải và cũng đã có vài bài viết lách trên mấy tờ báo ở tận Hà Nội như Cải Tạo, Tia Sáng. Thời đó, Hải Phòng chưa hề có một tờ báo nào.


Khoảng giữa năm 1952, chúng tôi chuẩn bị tổ chức một buổi trình diễn thi ca nhạc kịch tại nhà hát lớn thành phố. Một tờ chương trình được in rất xôm, bài thơ của tôi đã được đăng trên nhật báo Tia Sáng cũng xuất hiện trên trang 2 của tờ chương trình này.


Trước buổi trình diễn chừng một tuần lễ, anh Đoàn Chuẩn đến thăm. Trụ sở của chúng tôi là căn nhà ngoài của anh em ca sĩ Ngọc Quang, trên con đường nhỏ gọi là Ngõ Nghè.


Anh Đoàn Chuẩn lúc đó đã đạo mạo lắm rồi. Dáng người khỏe mạnh, bảnh bao nhưng rất hiền lành. Anh hỏi thăm về đêm trình diễn và dĩ nhiên anh Trọng Thường không bỏ qua dịp may mời anh Đoàn Chuẩn trình diễn một bản guitare Hawaienne vốn là thứ đàn mà anh Đoàn Chuẩn rất thành thạo. Anh nhã nhặn từ chối lấy cớ bận đi Hà Nội.


Anh chỉ hứa sẵn sàng cho mượn một cái magnétophone để thu lại toàn bộ chương trình hôm đó. Vào thời này có được cái máy như thế không phải là chuyện nhỏ. Không những phải là con nhà giàu mà còn phải là tay biết chơi mới gửi mua thứ này tận bên Tây. Nhưng rồi đến đêm trình diễn, chuyên viên thu thanh đã làm cháy cái máy ghi âm đó của anh.


Công tử của thành phố Cảng


Cũng vì chuyện này mà sau đó vài tuần tôi còn được gặp lại anh Đoàn Chuẩn. Anh hỏi thăm anh Trọng Thường để lấy lại chiếc magnétophone.


Anh Đoàn Chuẩn cho tôi leo lên chiếc xe hơi, đó là chiếc Buick kềnh càng, láng coóng. Hồi đó cả miền Bắc chỉ có hai chiếc xe Buick nên anh Đoàn Chuẩn rất tự hào về điều này. Nếu không có vụ này chắc chẳng bao giờ tôi được ngồi trên chiếc xe đó. Tôi đưa anh đến nhà anh Trọng Thường ở phố Cầu Đất lấy lại chiếc máy dù nó đã bị cháy. Anh nhận lại máy mà không hề phàn nàn một tiếng. Tôi lo ngại theo dõi từng thái độ của anh và tôi lễ phép nói: "Cả nhóm lo lắm, anh Trọng Thường rất ân hận, phải trốn anh đấy. Không biết lấy gì mà đền anh đây."


Anh lắc đầu: "Anh sẽ gửi đi sửa, có ai muốn làm cháy đâu." Tôi kính phục cử chỉ đó của anh.


Hồi đó anh được tiếng là công tử thành phố Cảng. Một thành phố có hoa phượng đỏ trên cao, có lá me bay vàng đường và có những tàn lá bàng che rợp những mái hiên, nhưng không có những hàng sấu như Hà Nội.


Gia đình anh nổi tiếng, hầu như khắp thành phố này không ai không biết tên. Hãng nước mắm Vạn Vân không chỉ nổi tiếng ở Việt Nam mà là ở cả Dông Dương. Nhà anh gồm bốn năm gian rộng trên đường vào Chợ Sắt. Thỉnh thoảng có dịp đi qua trước cửa nhà anh tôi thường lén nhìn vào, cũng chẳng biết để làm gì.


Trong óc tưởng tượng của tôi, đôi khi tôi nghĩ đến một ngày nào đó sẽ được thấy chị Đoàn Chuẩn.


Qua những bản nhạc của anh, qua cung cách sống của anh, tôi hình dung ra một thiếu phụ rất hiền rất đẹp, da trắng như trứng gà bóc, vận chiếc áo dài bằng nhung xanh (màu xanh vốn là màu của Đoàn Chuẩn), cổ đeo chiếc kiềng vàng, chân đi đôi hài thêu, đầu vấn tóc trần, có đôi mắt bồ câu đen lánh... Nhưng quả là tôi chưa thấy bao giờ, cho nên đến nay hình ảnh ấy vẫn còn nguyên vẹn trong tôi.


Sau năm 1954, anh ở lại miền Bắc, tôi ở miền Nam. Tôi có nhiều dịp để tìm hiểu về những nghệ sĩ còn ở lại miền Bắc. Nhưng về anh thì tuyệt vô âm tín.


Những nghệ sĩ như Văn Cao, Tô Vũ còn thấy sáng tác, còn tham gia hoạt động ở một số cơ quan. Song Đoàn Chuẩn thì vẫn yên lặng. Thỉnh thoảng nghe lại những bản nhạc của anh, tôi thực sự thấy lòng nao nao.


Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay, Thu Quyến Rũ, Tà áo Xanh, Tình Nghệ Sĩ... đều là những tác phẩm bất hủ.


Những phòng trà ca nhạc, vũ trường thời đó hầu như đêm nào người ta cũng được nghe những bản nhạc Đoàn Chuẩn, lên ngôi nhất là Thu Quyến Rũ do Ánh Tuyết hát (Ánh Tuyết xưa chứ không phải Ánh Tuyết ngày nay tại Sài Gòn, không phải Ánh Tuyết trong CD nhạc mà tôi vừa nghe vừa viết bài này).


Tôi phát biểu ở đây một nhận đinh rất riêng tư, một so sánh đầy cảm tính. Nếu nhạc của cố nhạc sĩ Văn Cao thanh cao, lời lẽ rất văn hoa, thì nhạc của cố nhạc sĩ Đoàn Chuẩn lời lẽ bình dị, không bay bổng nhưng thấm sâu, rất sâu. Hầu như bài nào cũng là nỗi nuối tiếc, đau đớn của con người thật đang sống. Có cảm tưởng như nỗi đau ở trước mặt, có thể sờ thấy, có thể cảm nhận rất rõ, nó quanh quẩn đâu đó như một phần cơ thể của chính mình.


Nó gần gụi với người nghe lắm, như một lời tâm tình giản dị mang xuyên suốt một tình yêu tuyệt vọng với hình bóng thân thuộc của quá khứ đã ... tàn rồi nhưng không bao giờ phai.


Những bản nhạc của anh thường ký tên chung với một người bạn thân là Từ Linh, có người nói Đoàn Chuẩn chỉ ký tên chứ Từ Linh không làm nhạc, nhưng có người bạn tôi là anh em kết nghĩa với Từ Linh lại cam đoan rằng đã từng thấy Từ Linh làm nhạc. Nhưng Từ Linh không xuất hiện bao giờ nên Từ Linh như một "ẩn số" với nhiều thính giả. Theo tin tức tôi có thì Từ Linh đã mất vào khoảng năm 1987.


Những bí mật về bài ca được công bố cuối cùng


Ngoài những bản nhạc tôi đã nghe đi nghe lại không biết bao nhiêu lần, tôi thật sự kinh ngạc khi nghe bài Vĩnh Biệt trong CD Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay do nữ ca sĩ Ánh Tuyết hát, trung tâm băng nhạc Trẻ thực hiện, Bảo Chấn hòa âm.


Thoạt tiên mở đầu bản nhạc, nghe như có tiếng trống thúc đâu đây, cứ ngỡ là bài hùng ca. Và ngay câu đầu tiên người ta đã nghe thấy lời ai oán của một "chiến tướng" đứng trước một thành quách bị tàn phá dưới tay quân địch: "Ai đốt Cô Tô thành vì đôi mắt giai nhân hề, lửa cháy báo tin rằng thành quách ta... Ai trót nhấp men tình để Mỵ Cơ thương nhớ, khi khóc rồi Tiễu Nhiên còn mơ..."


"Em khác gì Quỳnh Giao, lúc cam lòng phung phí hết xuân xanh, lúc đêm về, thương cho đời mà cũng ghét cho đời mà cũng chán cho đời..."


Tâm tình Tiễu Nhiên - Mỵ Cơ, Phạm Lãi - Tây Thi phải chăng chính là tâm trạng tác giả: Thương, ghét và chán? Nỗi niềm u ẩn cho cuộc tình và cho cuộc đời mình. Bài ca Vĩnh biệt còn được gọi là Bài Ca Bị Xé. (Tôi được biết ở hải ngoại bài này còn được đặt tên là Vàng Phai Mấy Lá). Và bài ca cho đến mãi sau này mới được phổ biến. Tại sao vậy?


Đây là một bí mật riêng tư của tác giả. Nhưng nay anh đã thành người quá cố, những người yêu nhạc của anh thì chắc nhiều người muốn biết. Có ngưosi cho rằng bài này được làm từ năm 1955, đó là kết quả của một mối tình tuyệt vọng giữa Đoàn Chuẩn và một danh ca thời xưa, nay còn sống ở Sài Gòn... Có nghĩa là tác giả yêu nhưng không bao giờ dược yêu lại. Bởi thế nên bài ca bị xé.


Nhưng tôi đã đem ý kiến này hỏi nhạc sĩ Lê Hoàng Long, một người bạn của anh Đoàn Chuẩn và một vài người khác. Có người cho rằng đó là kết quả của một mối tình nồng nàn say đắm.


Hồi đó anh Đoàn Chuẩn ở Hải Phòng yêu một nữ danh ca ở Sài Gòn. Anh đã yêu cầu một hàng bán hoa ở đường Catinat, mỗi ngày đưa đến tặng nữ ca sĩ một bó hoa tươi nhưng không ghi tên người gửi. Nữ ca sĩ này không nhận và đòi phải cho biết tên. Đoàn Chuẩn hứa là sẽ cho biết tên sau nửa tháng. Và nửa tháng sau đó Đoàn Chuẩn đã tiết lộ tên người gửi hoa. Trong hoàn cảnh như thế ai cầm lòng cho đậu. Mối tình bắt đầu. Nhưng tiếc rằng cả hai người đều đã có gia đình nên một thời gian sau mối tình tan vỡ. Bài ca cũng đã nói lên sự "đàn trùng dây, phím lỡ."


Bài ca không được phổ biến và bị xé vì mang nỗi đau thương như không thể nói thành lời, như một sự dỗi hờn với định mệnh. Nhưng tất cả chỉ là dự đoán. Sự thật như thế nào chỉ có ông mới biết và những người yêu nhạc Đoàn Chuẩn bây giờ coi như một giai thoại đẹp và buồn khi vĩnh viễn chia tay với người nghệ sĩ tài hoa, người mãi mãi là một công tử, một nghệ sĩ tài tử đúng nghĩa nhất đối với tôi.


Văn Quang

VietMercury



Cùng Tác Giả

Cùng Tác Giả:

 

- Vĩnh Biệt Hoàng Anh Tuấn Một Nghệ Sĩ Đích Thực Từ Tác Phẩm Đến Cuộc Đời Văn Quang Hồi ức

- Tết Trong Trại Tù Cùng Bạn Bè Văn Quang Hoài niệm

- Bây giờ là Mùa Thu, tôi đi tìm dĩ vãng Văn Quang Hồi ức

- Một Chút Kỷ Niệm Xưa Văn Quang Hồi ức

- Đoàn Chuẩn, Một giai thoại đẹp và buồn Văn Quang Tạp luận

 

 

Bài viết về nhạc sĩ Đoàn Chuẩn (Học Xá)

 

Bài viết về Đoàn Chuẩn

 
Cùng Tác Giả (Link-1)

Mùa thu của Đoàn Chuẩn Từ Linh (Lê Hữu)

Đoàn Chuẩn, Một giai thoại đẹp và buồn (Văn Quang)

Nhạc Sĩ Đoàn Chuẩn Đã Ra Đi (Trường Kỳ)

Chuyển Bến  Đoàn Chuẩn & Từ Linh

(cothommagazine.com)

Nghệ sĩ guitar Hawaii Đoàn Đính khắc họa chân dung cha mình qua kỷ niệm (vuontinhnhan.net)

Đoàn Chuẩn - Từ Linh, tình bạn tri kỷ trong âm nhạc: Phần 1, Phần 2 (Thy Nga, phóng viên đài RFA )

Tiểu Sử (Wikipedia)

 

Tác phẩm

 

Tà Áo Xanh (Sĩ Phú)

Đường về Việt Bắc (Duy Trác)

Lá Thư (Trần Thái Hòa)

Gởi Người Em Gái (Quang Tuấn)

Thu Quyến Rũ (Ngọc Long)

Gởi Gió Cho Mây Ngàn Bay (Tâm Vấn)

Tình Nghệ Sĩ (Ngọc Bảo)

 

Âm Nhạc

 

 

Âm Nhạc

 

Thơ Nhạc Giao Duyên 
Thơ Phổ Nhạc 
Tình Ca Mùa Xuân 
Tình Ca Mùa Thu 
 

Từ “Hội thảo đàn tranh” đến “Việt Nam sắc hương xưa”

(Lê Hữu)

Lần đầu tiên nhạc dân tộc Việt được trình diễn trong Tòa Bạch Ốc (Trúc Linh)

Hà Nội, Những Mùa Xuân Phai (Lê Hữu)

Chiều Vàng với Tôn Thất Niệm (Quỳnh Giao)

Những bài ca chuyển tải: Tình tự quê hương, đi vào lòng người (Nguyễn Thanh Hiệp)

 

Các nhóm nhạc (Wikipedia):

 Myosotis, Tricéa, Tổng Hội Sinh Viên, Đồng Vọng

 

Nhạc sĩ:

Anh Bằng,  Anh Việt,  Anh Việt Thu,  Châu Kỳ,  Chung Quân,  Cung Tiến,  Dương Thiệu Tước,  Duy Khánh,  Dzoãn Mẫn,  Dzũng Chinh,  Hoài An,  Hoài Linh,  Hoàng Dương,  Hoàng Lang,  Hoàng Nguyên,  

 

Trang nhà:

Phạm Duy, Trường Sa

 

Nhạc tuyển::

Dòng nhạc gợi nhớ Taberd75.com

Sài Gòn ơi! Vĩnh biệt Ngọc Lan

Mùa thu Paris Thái Thanh

Lòng Mẹ (Y Vân) Lê Tấn Quốc, Saxo

 

- Hình Ảnh Ca Nhạc Sĩ Sài Gòn trước 1975

- Ảnh Nghệ Sĩ Sài Gòn Xưa

- Cổ Nhạc Miền Nam: I, II

 

 

 

© Hoc Xá 2002

© Hoc Xá 2002 (T.V. Phê - phevtran@hotmail.com)