1. Head_
    1. Link Tác Phẩm và Tác Giả
    2. Văn học miền Nam: Mặc Đỗ (Nhị Linh)
      24-09-2015 | VĂN HỌC

      Văn học miền Nam: Mặc Đỗ

       NHỊ LINH


          Nhà văn Mặc Đỗ
      (1917 - 2015)

      Nhà văn Mặc Đỗ tên thật là Đỗ Quang Bình, sinh năm 1917 tại Hà Nội.

      Ông là nhà văn, nhà báo, dịch giả tên tuổi của văn học Miền Nam trước 1975.

      Sau 1975, sang Mỹ tỵ nạn ở tuổi 58.

      Ông từ trần ngày chủ nhật 20-9-2015 tại Austin, Texas, thọ 100 tuổi.

      Học Xá xin phép nhà phê bình Nhị Linh đăng bài sau đây để thêm một nhận định về nhà văn Mặc Đỗ.


      Càng ngày, văn chương miền Nam với tôi càng là văn chương của những nhà văn sau này ít được nhắc tới. Phần lớn chọn thái độ im lặng, một sự im lặng rất dễ làm người ta tưởng rằng sự nghiệp trước đây của họ không đồ sộ.


      Mặc Đỗ là một trong số những nhà văn ấy. Có lẽ lần đầu tiên tôi nhìn thấy tên Mặc Đỗ là ở một bài điểm sách đăng trên tờ Sáng tạo, Mặc Đỗ đã chê cuốn Nam et Sylvie của Phạm Duy Khiêm một cách rất kỹ càng.


      Mặc Đỗ cuối thập niên 50 là như thế này:



      Bốn mươiSiu cô nương: hai cuốn tiểu thuyết rất sớm sủa của văn chương miền Nam (sở dĩ có thêm Ý văn của Tam Ích là vì cuốn sách này dành một phần để phê bình Mặc Đỗ).


      Mặc Đỗ, giống Khái Hưng, thuộc kiểu nhà văn đợi rất lâu rồi mới thực sự bắt đầu văn nghiệp. Khái Hưng viết tác phẩm đầu tay, Hồn bướm mơ tiên, ở tuổi ba mươi sáu, ba mươi bảy, còn Mặc Đỗ, như nhan đề Bốn mươi đã thể hiện, ở tuổi tứ thập mới bắt đầu viết văn (tất nhiên trước đó cả Khái Hưng và Mặc Đỗ đều đã có viết, chỉ có điều là chưa thực sự bắt đầu).

      Những người khởi đầu muộn rất khác với các nhà văn thành danh từ tuổi mười tám, đôi mươi.


      Văn chương của Mặc Đỗ điềm đạm, hay được đánh giá là "tiểu tư sản", đi vào các vấn đề cốt yếu, kèm không ít suy tư chính trị, kể cả trong Siu cô nương, với "Siu" là một cô gái điếm.


      Tôi quan tâm nhất đến khía cạnh "rời bỏ Hà Nội" ở các nhà văn giai đoạn này. Trong thập niên 50, các tác phẩm xuất hiện ở miền Nam rất nhiều là sự từ bỏ Hà Nội. 1955-1956 là Đêm giã từ Hà Nội rực rỡ của Mai Thảo, Hà Nội và vực thẳm, bóng tối. Vài năm sau là Bốn mươiSiu cô nương của Mặc Đỗ. Một thời gian ngắn sau đó, ở những tác phẩm đầu, Dương Nghiễm Mậu tiếp tục chủ đề giã từ Hà Nội, đất Bắc đau thương và oan nghiệt.


      Những nhà văn từ đất Hà Nội ra đi, sau này thường trầm lắng:


      Hay, gần gũi với Mặc Đỗ hơn nhiều, cùng nhóm Quan Điểm (ba nhân vật chủ chốt là Nghiêm Xuân Hồng, Vũ Khắc Khoan và Mặc Đỗ; người ta có nói đến sự hiện diện trong nhóm của các nhân vật kiểu Lê Quang Luật, nhưng có vẻ là không phải, mà thực sự chỉ có ba nhà văn kia), Vũ Khắc Khoan:


      Không ít tác phẩm trong hai tập sách trên đây của Vũ Khắc Khoan đã xuất hiện lần đầu tiên trên một tờ tạp chí ở Hà Nội: tờ Phổ thông. Không phải tờ Phổ thông của Nguyễn Vỹ bắt đầu ra từ năm 1958 ở Đà Lạt, sau một thời gian thì tiếp tục ở Sài Gòn (mấy số đầu có bản dịch Buồn ơi chào mi) mà là tờ Phổ thông tồn tại 27 số trong vài năm cho tới 1954. Tờ tạp chí ấy, giờ đây ít người biết, rất dễ nhớ, không chỉ vì nó là của các nhân vật trong ngành luật, mà còn bởi các nhân vật chủ chốt toàn họ Vũ: Vũ Văn Mẫu, Vũ Quốc Thúc, Vũ Trọng Thông, Vũ Hoàng Chương, Vũ Khắc Khoan.


      Cách đây vài tháng, một nhà văn của Sài Gòn ngày xưa gọi điện cho tôi, bảo đang ở Hà Nội và rủ tôi đi uống bia. Mượn cái ô của nhân viên khách sạn, chúng tôi đi bộ ra quán bia tròn đầu dốc Hàng Than-Yên Phụ. Mưa rơi như trút, mưa sa trên màu sắc buồn bã của một khu hiếm hoi Hà Nội vẫn còn gợi nhớ toàn vẹn một Hà Nội xưa cũ tưởng chừng như chỉ còn đọng lại trong tâm khảm và những trang buồn thê thiết của những con người từng phải bỏ đi. Nhà văn ấy đặc biệt gắn bó với nơi này, cái chốn ông sống hồi còn nhỏ, ông kể cách đó không xa là trường Chu Văn An, một cái trường vô cùng đặc biệt trong cuộc phân ly cách đây hơn nửa thế kỷ: thầy và trò ở đây một phần chuyển vào Sài Gòn để tiếp tục làm thầy và trò thêm một thời gian nữa, rồi sau đó một phần học trò trở thành đồng nghiệp với thầy. Những ông thầy như Doãn Quốc Sỹ, Nguyễn Sỹ Tế, và rất nhiều học trò. Mưa cứ tiếp tục rơi không ngừng, chúng tôi đã uống đến cốc bia thứ ba, mưa là thứ duy nhất nối gọi được một quá vãng quay trở về, trong những bụi nước và trong cái khí lạnh tưởng chừng càng lạnh thêm của một chớm đông kêu gọi các linh hồn trở lại.


      Nền dịch thuật Việt Nam được nhờ cậy rất nhiều ở những con người chín chắn như Mặc Đỗ. Ở miền Nam trước đây rất ít người dịch văn chương cổ điển; Mặc Đỗ chính là người dịch César Birotteau của Balzac. Mỗi thời kỳ, độc giả Việt Nam lại cần đến một vài dịch giả vô cùng hiểu biết và có những lựa chọn tuyệt vời như thế: Mặc Đỗ, đó là Scott Fitzgerald, Alain-Fournier, là Climats của André Maurois, và rất nhiều điều đặc biệt nữa, là sự lựa chọn rất bản lĩnh giữa khi miền Nam đang có những cơn say sưa theo hướng khác. Văn dịch của Mặc Đỗ hơn rất nhiều so với một số nhân vật sau này rất nổi tiếng, như Cô Liêu Vũ Đình Lưu, nhất là Hoài Khanh.


      Mặc Đỗ của gần đây hơn:



      Với Mặc Đỗ, không có "hải ngoại" mà có "biển ngoài".


      Hình ảnh về cái máy chữ của Mặc Đỗ:


      Chú thích về cái máy chữ, do Mặc Đỗ gõ trên cái máy chữ mới, sau khi cái máy chữ cũ bị rơi hỏng mất:



      (chú thích nguồn ảnh: bắt chước theo đúng một trường phái nghiên cứu văn học hiện nay đang phát triển nở rộ: "Nguồn: Internet")


      Nhị Linh

      Nguồn: nhilinhblog.blogspot



      Cung Tac Gia

      Cùng Tác Giả:

       

      - Văn chương miền Nam: Phùng Thăng Nhị Linh Nhận định

      - Văn học miền Nam: Mặc Đỗ Nhị Linh Nhận định

      -

      -

    3. Bài viết về Mặc Đỗ

       

      Bài viết về Mặc Đỗ

       

      Với nhà văn Mặc Đỗ, ta biết thêm vài điều qua cuốn sách mới nhất của ông (Trần Văn Nam)

      Mặc Đỗ Đổi Mới (Viên Linh)

      Văn học miền Nam: Mặc Đỗ (Nhị Linh)

      Con đường Mặc Đỗ từ Hà Nội Sài Gòn tới Trưa Trên Đảo San Hô (Ngô Thế Vinh)

      Đọc “Truyện Ngắn” của Mặc Đỗ (Trịnh Bình An)

      Nhân Tác Phẩm Mới Nhất và có thể là Sau Cùng của Mặc Đỗ (Viên Linh)

      Trăm Năm Mặc Đỗ- Mặc Đỗ và Văn Học Miền Mam (Nguyễn Tà Cúc)

      Phỏng vấn nhà văn Mặc Đỗ (Nguyễn Tà Cúc)

       

      Tác phẩm

       

      Trưa Trên Đảo San Hô (Gió O)

       

      Bài Viết về Văn Học
       

      Bài viết về Văn Học

       

      - Trần Yên Hòa hơn 55 năm làm thơ (Thanh Phong)

      - Duềnh Quyên (Trịnh Y Thư)

      - Văn Thơ Giáng Sinh (Nguyễn Mạnh Trinh)

      - Giáo Sư Đặng Ngọc Thiềm (Nguyễn Duy Chính)

      - Thông cáo: Giải Văn Học Phan Thanh Giản

      (Phan Thanh Tâm)

        Giai Thoại Văn Học

      Giai Thoại Văn Học

       

      Phong Kiều Dạ Bạc (T. V. Phê)

      Hoa Đào Năm Ngoái (T. V. Phê)

      Minh Nguyệt Sơn Đầu Khiếu (Tâm Hoa)

      Quả Báo (T. V. Phê)

      Cao Ngọc Anh (Lãng Nhân)

      Đồng Khánh và Tự Đức (Lãng Nhân)

      Những Giai Thoại Về Bùi Tiên Sinh (T. V. Phê)

       

      Tác phẩm Văn Học

       

      Văn Thi Sĩ Tiền Chiến (Nguyễn Vỹ)

      Bảng Lược Đồ Văn Học Việt Nam (Thanh Lãng): Quyển Thượng,  Quyển Hạ

      Phê Bình Văn Học Thế Hệ 1932 (Thanh Lãng)

      Văn Chương Chữ Nôm (Thanh Lãng)

      Việt Nam Văn Học Nghị Luận (Nguyễn Sỹ Tế)

      Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ (Tạ Tỵ)

      Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ Hôm Nay (Tạ Tỵ)

      Văn Học Miền Nam: Tổng Quan (Võ Phiến)

      Văn Học Miền Nam 1954-1975 (Huỳnh Ái Tông):

              Tập   I,  II,  III,  IV,  V,  VI

      Phê bình văn học thế kỷ XX (Thuỵ Khuê)

      Sách Xưa (Quán Ven Đường)

      Những bậc Thầy Của Tôi (Xuân Vũ)

      Thơ Từ Cõi Nhiễu Nhương

        (Tập I, nhiều tác giả, Thư Ấn Quán)

      Văn Học Miền Nam

       

      Văn Học Miền Nam

       

      - Tạp Văn (Nguyễn Kim Phượng)

      - Văn học miền Nam ở hải ngoại (Viên Linh)

      - Văn Học Miền Nam 1954-1975: Nhận Định, Biên Khảo, Thư Tịch (Nguyễn Vy Khanh)

      - Di sản văn chương miền Nam: Các tác phẩm về văn học mới sưu tập (Trần Hoài Thư)

      - Tổng Kết Cuộc Phỏng Vấn Về Quan Niệm Sáng Tác Của Các Nhà Văn (Nguyễn Ngu Í)

      Nhìn Lại Một Số Tạp Chí Miền Nam (Nguyễn Văn Lục)

      Hướng về miền Nam Việt Nam (Nguyễn Văn Trung)

      Văn Học Miền Nam (Thụy Khuê)

      Câu chuyện Văn học miền Nam: Tìm ở đâu?

       (Trùng Dương)

      Văn-Học Miền Nam qua một bộ “văn học sử” của Nguyễn Q. Thắng, trong nước (Nguyễn Vy Khanh)

      Hai mươi năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975 Nguyễn văn Lục

      Đọc lại Tổng Quan Văn Học Miền Nam của Võ Phiến

       Đặng Tiến

      20 năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975  

       Nguyễn Văn Lục

      Văn học Sài Gòn đã đến với Hà Nội từ trước 1975 (Vương Trí Nhàn)

       

      Trong dòng cảm thức Văn Học Miền Nam phân định thi ca hải ngoại (Trần Văn Nam)

       

      Van Hoc

       

       

      Tác Giả

       

      Nguyễn Du (Dương Quảng Hàm)

        Từ Hải Đón Kiều (Lệ Ba ngâm)

        Tình Trong Như Đã Mặt Ngoài Còn E (Ái Vân ngâm)

        Thanh Minh Trong Tiết Tháng Ba (Thanh Ngoan, A. Vân ngâm)

      Nguyễn Bá Trác (Phạm Thế Ngũ)

        Hồ Trường (Trần Lãng Minh ngâm)

      Phạm Thái và Trương Quỳnh Như (Phạm Thế Ngũ)

      Dương Quảng Hàm (Viên Linh)

      Hồ Hữu Tường (Thụy Khuê, Thiện Hỷ, Nguyễn Ngu Í, ...)

      Vũ Hoàng Chương (Đặng Tiến, Võ Phiến, Tạ Tỵ, Viên Linh)

        Bài Ca Bình Bắc (Trần Lãng Minh ngâm)

      Đông Hồ (Hoài Thanh & Hoài Chân, Võ Phiến, Từ Mai)

      Nguyễn Hiến Lê (Võ Phiến, Bách Khoa)

      Tôi tìm lại Tự Lực Văn Đoàn (Martina Thucnhi Nguyễn)

      Triển lãm và Hội thảo về Tự Lực Văn Đoàn

      Nhất Linh (Thụy Khuê, Lưu Văn Vịnh, T.V.Phê)

      Khái Hưng (Nguyễn T. Bách, Hoàng Trúc, Võ Doãn Nhẫn)

      Nhóm Sáng Tạo (Võ Phiến)

      Bốn cuộc thảo luận của nhóm Sáng Tạo (Talawas)

      Ấn phẩm xám và những người viết trẻ (Nguyễn Vy Khanh)

      Khai Phá và các tạp chí khác thời chiến tranh ở miền Nam (Ngô Nguyên Nghiễm)

      Nhận định Văn học miền Nam thời chiến tranh

       (Viết về nhiều tác giả, Blog Trần Hoài Thư)

      Nhóm Ý Thức (Nguyên Minh, Trần Hoài Thư, ...)

      Những nhà thơ chết trẻ: Quách Thoại, Nguyễn Nho Sa Mạc, Tô Đình Sự, Nguyễn Nho Nhượn

      Tạp chí Bách Khoa (Nguyễn Hiến Lê, Võ Phiến, ...)

      Nhân Văn Giai Phẩm: Thụy An

      Nguyễn Chí Thiện (Nguyễn Ngọc Bích, Nguyễn Xuân Vinh)

      Bình Nguyên Lộc,  Bùi Bảo Trúc,  Bùi Giáng,  Bùi Ngọc Tuấn,  Bùi Vĩnh Phúc,  Bùi Đăng,  Cái Trọng Ty,  Cao Tiêu,  Cao Đông Khánh,  Chu Trầm Nguyên Minh,  Chu Tử,  Diễm Phượng,  Diên Nghị,  Doãn Dân,  Du Tử Lê,  

       
       

       

  2. © Hoc Xá 2002

    © Hoc Xá 2002 (T.V. Phê - phevtran@gmail.com)