1. Head_
    1. Link Tác Phẩm và Tác Giả
    2. Du Tử Lê (Nguyễn Vy Khanh)

      9-10-2019 | VĂN HỌC

      Du Tử Lê

       NGUYỄN VY KHANH
      Share File.php Share File
          

       


         Nhà thơ Du Tử Lê
      (1942 - 7-10-2019)

      Nhà thơ Du Tử Lê (1942-) trong giai đoạn văn học miền Nam 1954-1975 đã có những đóng góp trong việc cách tân, thử nghiệm làm mới thi-ca qua chính sáng tác của mình – ông còn là nhà báo và đã tham gia thể-loại tiểu thuyết và bút ký văn-nghệ, nhưng sự đón nhận hình như không được đồng đều. Trước 1975, ông được giải Văn học Nghệ thuật Toàn-quốc năm 1973 với một phiếu đa số, theo báo chí thời bấy giờ thì hội-đồng truyền-trạch môn thơ thích thi-ca có vần điệu hơn là những cách tân kiểu của ông trong tập Thơ Du Tử Lê (X. Tạp chí Văn Học SG, số 179, 3-1974, số đặc biệt về giải Văn học nghệ thuật năm 1973; ngoài ra có sự kiện một số giám khảo như Nguyên Sa đã rút tên để chống lại luật kiểm duyệt 007/72 lúc bấy giờ!).


      Thơ Du Tử Lê (1964), tác phẩm đầu tay của ông, không gây tiếng vang, tập thứ hai, Tình Khúc Tháng Mười Một do Nhân Văn xuất bản năm 1965 và thứ ba, Tay Gõ Cửa Đời (1967), bắt đầu gây chú ý, cho người thưởng ngoạn một số dấu chỉ rằng nhà thờ họ Lê muốn khai phá một con đường thi-ca khác lối đã quen, ở ngôn ngữ, ở cách diễn tả và đôi khi ở những bất ngờ tình ý:

      "tôi từ đó nhỏ nhoi như châu chấu

      như cào cào vỗ cánh chả bay xa

      người yêu tôi là thảm cỏ mượt mà

      khi tôi đậu nàng uốn mình cảm động

      (...) tôi từ đó khật khừ như bọ ngựa

      tình đam mê không dấu nổi mọi người

      hồn đắm đuối làm sao che sự thật

      tôi từ đó ải dòn như củi mục

      như mảnh bom miếng đạn vỡ trên không

      người tôi yêu đêm nước mắt đanh trong

      tôi chợt nhớ từ lâu đã già trước tuổi".

      (Giao Khúc Tháng Sáu, Tình Khúc Tháng Mười Một).

      Trong cùng thi tập TKTMM ông cất tiếng ca tình ái đầy mặc cảm:

      "Tôi lớn lên trong vỏ ốc cuộn tròn

      Triền nước mặn ướp xác thân nhăn nheo

      Con nước rút về phía sau thành phố ghẻ lở

      Tôi làm người tôi khốn khổ từ đây

      Rồi ngày tháng mưa bay mắt cuồng tuyệt vọng

      Vỏ ốc vỡ tôi trần truồng trong ánh sáng chiến-tranh

      Mảng cát bồi đắp thêm hồn tôi

      Miếu đền, mộ chí

      Tôi nghĩ sao không là cây cói mọc

      Ven bờ quê-hương dốc thoải

      Để khi nước hết mặn, lòng cát sẽ khô

      Tôi sẽ nức nở nhìn mặt trời ứa rụng trên bãi phù sa

      Tôi làm người tôi khốn khổ từ lâu". (Tình Khúc)

      Tập thứ tư, Thơ Du Tử Lê 1967-1972 xuất bản năm 1972 được giải Văn học nghệ thuật năm 1973. Tập gồm những bài thơ đầy bi phẩn đối với cuộc đời, cuộc chiến, tâm tình chán chường - những "con vi trùng không tên / đục rỗng tôi tự đó .." (tr. 109), tình ái bi luỵ hoặc hồn nhiên cao cả, tình riêng nhẹ bên cạnh tình quê hương đất nước. Bài Vở Lòng Cho Một Người Con Gái Mỹ nói lời tuyệt biệt người nữ Donna, như một khẳng định một chỗ để Về - trong vế Đi với Về, một ý thơ thân thương của ông: "Không bao giờ đâu Donna, Donna / dù anh có yêu em / hơn bất cứ một thứ gì trên đất Mỹ / thì anh cũng vẫn trở về / anh vẫn phải trở về quê hương anh ..." (tr. 71).


      Thời này Du Tử Lê đã có một số sáng tác nói đến cái chết như bài Lúc Người Chết, Chết Đuối trong tập Thơ Du Tử Lê 1967-1972, nhưng cái chết ở đây trừu tượng, chung chung, không đặc thù:

      "con vi trùng không tên / đục rỗng tôi tự đó

      cơn sốt người bao năm / hôm nay còn vật vã

      tháng năm tôi dựng ngược / mắt mù cơn mưa say

      trán khô vùng bão rớt / cát ngủ trong đầu già

      vai nhô vùng rét buốt / trông chừng cánh chim qua

      hồn dài con nước lớn / chia nghìn chân đi xa..."

      (Chết Đuối, tr. 109)

      Tập thơ cuối xuất bản trong nước trước 1975, Đời Mãi Ở Phương Đông (1974), đã cống hiến cho người thưởng ngoạn nhiều bài thơ hay, ngọt ngào, khiêm tốn hơn và sau này được phổ nhạc. Có thể nhờ tình yêu, nhà thơ lạc quan hơn dù nỗi đau chung, thân phận chung vẫn không thoát khỏi được. Có những vần thơ tình yêu trẻ trung:

      "... như chim đi theo đường gió nghẹn ngào

      sương với lá trong lòng nhau quấn quýt

      sông với núi không bao giờ cách biệt

      đêm với ngày sự thực chẳng chia tay

      những cánh rừng yên ngủ với heo may

      nhưng có phải trái tim nồng vẫn đập"


      "khi ta đến nhỏ ở đâu hỡi nhỏ

      dưng lòng ta suối bỏ núi qua rừng

      thương mắt nhỏ bóng chim buồn ngủ đó

      tiếc gì nhau? đời kể đã như không ...".

      Từ những năm 1973, thơ Du Tử Lê đã đụng đến Hư vô, bằng chứng qua Một Bài Thơ Nhỏ:


      "Người về như bụi / vàng trang sách xưa

      người về như mưa / soi tìm dấu cũ

      Tôi buồn như cỏ / một đời héo khô

      tôi buồn như gió / ngang qua thềm nhà

      thấy ai ngồi đợi / bóng hình chia đôi

      sầu tôi lụ khụ (...)".


      Cuộc tìm kiếm cái Tôi đó, liên lũy:


      "Như con chim bói cá / Trên cọc nhọn trăm năm

      Tôi tìm đời đánh mất / Trong vũng nước cuộc đời.

      Như con chim bói cá / Tôi thường ngừng cánh bay

      Ngước nhìn lên huyệt lộ / Bầy quạ rỉa xác người...

      (Khúc Thụy Du).


      Tình Yêu là một đề tài lớn và dài hơi đối với Du Tử Lê. Tình ở ông đa dạng, thường trong tình cảnh éo le, bất ngờ. Ở ông, hệ luỵ dục tình có mặt nhưng khá mờ nhạt bên cạnh những cao cả, tuyệt vời của tình yêu. Có lúc nhà thơ âu yếm gọi người yêu là "nhỏ": "Khi ta đến nhỏ ở đâu hỡi nhỏ / dưng lòng ta suối bỏ núi qua rừng ...", "Anh đã hứa em an lòng hỡi nhỏ / ta sẽ về tới chốn của riêng nhau ..." (Đời Mãi Ở Phương Đông); "... Con sóc nhỏ mang hồn lên núi lạ / ta chim rừng cánh đã mỏi thương đau / hương cỏ dại mát chân người ngà ngọc / em bảng đen vôi trắng giết đời nhau (...)" (Thơ Cho Nhỏ).


      Tình yêu nhẹ nhàng, chút ngây thơ, nhiều mộng, với cánh bướm và con dế hát:


      "... Ta ở đó đời ta không có tuổi

      em sẽ thành cánh bướm lúc mơ vui

      em sẽ thành con dế lúc khuya nguôi

      cất tiếng hát ... phân ưu tình ai dang dở"

      (Đời Mãi Ở Phương Đông)


      Tuyên ngôn tình yêu thấm đượm tín ngưỡng đã được Du Tử Lê công bố lần đầu qua bài Phúc Âm Nàng trong tập Thơ Du Tử Lê 1967-72. Người yêu Thụy Châu đưa nhà thơ đến gần Chúa, qua nhiều chặng tâm linh, từ nhập môn "xin những điều vớ vẩn" quỳ dưới chân nàng thay vì những đấng tối cao hơn, đến chỗ hiểu được thế nào là mầu nhiệm:


      "(...) vâng chúng tôi thường gặp nhau vào mỗi chiều thứ sáu

      ngày chúa bị đóng đinh

      ngày giáo dân không được phép ăn thịt

      (để tưởng nhớ đến ngài)

      tôi là kẻ đã tự đặt mình ra ngoài vòng tín ngưỡng

      nhưng đôi khi cũng bàng hoàng"


      Nhà thơ đã ngạo mạn tôn thờ người nữ thành Tin Mừng cho đời chàng chăng?


      "Nàng buồn như trái chín / mắt gầy đêm mưa xanh

      hồn căng trên thập tự/ đầu cúi xuống dương gian

      chớp hoài đôi mắt ướt / tôi thích được quỳ dưới chân nàng

      chỉ để xin những điều vớ vẩn".

      (Phúc Âm Nàng).


      Và chợt nhận ra dù mình vô thần nhưng cuối cùng đã mặc nhiên tôn thờ một Chúa:

      (...) tôi thích được quì dưới chân nàng

      để xin những điều vớ vẩn

      (...) tôi không tin thượng đế

      nhưng lại chắc một điều là hận thù có thật

      cũng như tôi tin nàng tuyệt vời

      hơn bất cứ một người đàn bà nào hiện đang có mặt

      (...) nàng tin nơi tình yêu

      như giáo dân tin nơi phép nhiệm mầu của chúa

      hãy tin ôi hãy tin

      nước sẽ rút về bờ kia tuyệt vọng (...)".

      Du Tử Lê còn có những bài đầy một nỗi buồn tuyệt vọng và chân thành, nhiều giãi bày và tiên tri của một người tin ở sứ-mạng đến với đời như một nhà thơ:


      "... hãy mang đi hồn tôi / một hồn đầy côn trùng

      một hồn đầy tháp chuông / ngân nga lời báo tử" (Lúc Người Chết).


      Từ đầu thập niên 1970, Du Tử Lê đã muốn mở một con đường thi ca với âm điệu và ngôn ngữ riêng. Tập Thơ Du Tử Lê 1967-1972 bước những bước dè dặt thám hiểm vùng tâm thức và tư duy. Du Tử Lê đã thành công sáng tạo một số hình ảnh và từ ngữ của riêng ông: khúc thụy du, hựu ca, nhỏ, v.v... mà những con dế, vi trùng, v.v... cũng có vẻ thích hợp với mạch thơ của ông, nói chung cũng rất Du Tử Lê! Chúng tôi nghĩ Du Tử Lê sẽ còn được nhắc đến như một nhà thơ có nội dung và có thi tính đặc biệt. [Sau 1975, Du Tử Lê di tản ra khỏi nước ngay từ đầu và từ sau “Cởi Trói” đã có ít nhất 2 tập thơ được xuất-bản ở trong nước: Thơ Tình (Văn Nghệ TpHCM, 2005) và Giỏ Hoa Thời Mới Lớn (Hội Nhà Văn 2014)].


      Nguyễn Vy Khanh

      (Nguồn: Văn Học Miền Nam 1954-1975, Quyển Hạ
      Nxb: Nguyễn Publishings 2018



      Cùng Tác Giả

      Cùng Tác Giả:

       

      - Du Tử Lê Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Nguyễn Đức BạtNgàn Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Văn-Học Việt-Nam Trong-Ngoài Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Trùng Dương Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Hoàng Ngọc Biên và "Tiểu Thuyết Mới” Nguyễn Vy Khanh Biên khảo

      - Sài Gòn, Ngày Trở Lại Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Hiện-tượng hồi-ký hải-ngoại Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Nguyễn Thụy Long Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Diên Nghị Nguyễn Vy Khanh Nhận định

      - Trần Dzạ Lữ, nhà thơ hát dạo bên trời Nguyễn Vy Khanh Nhận định

    3. Bài viết về nhà thơ Du Tử Lê

       

      Bài viết về Du Tử Lê

       

      Những lần gặp (ít ỏi) Du Tử Lê (Trần Yên Hòa)

      Du Tử Lê (Nguyễn Vy Khanh)

      Phỏng vấn nhà thơ Du Tử Lê: “Dù tôi có lên tiếng hay không, sự thật vẫn còn đó” (Tuấn Khanh)

      Thi sĩ Du Tử Lê, tác giả ‘Khúc Thụy Du,’ qua đời, hưởng thọ 77 tuổi  (Đỗ Dzũng)

      Thi Sĩ Du Tử Lê: Hơn Nửa Thế Kỷ Thơ, Đẹp-Trầm-Luân-Rạng-Rỡ  (Nguyễn Lương Vỵ)

      Thơ Du Tử Lê  (Nguyễn Vy Khanh)

      Ra Mắt Tập Tùy Bút "Trên Ngọn Tình sầu" của Nhà Thơ Du Tử Lê - 22 tháng 10, 2011  (cothommagazine.com)

       

      Tác phẩm

       

      Nhà Văn Lê Xuyên (Du Tử Lê)

      Trương Vũ, nhà văn nặng lòng với văn học nghệ thuật đất nước (Du Tử Lê)

      Phỏng vấn nhà văn Nguyễn Vy Khanh v/v bộ 44 Năm VHVN Hải Ngoại (Du Tử Lê)

      Phỏng vấn họa sĩ Khánh Trường v/v bộ 44 Năm VHVN Hải Ngoại (Du Tử Lê)

      Thơ ở Nguyên Sa (Du Tử Lê)

      Hồ Minh Dũng, nhà văn thường trực phản ảnh chiến tranh trong sáng tác (Du Tử Lê)

      Đỗ Hồng Ngọc bất hạnh với thi ca? (Du Tử Lê)

      Nhà Thơ Hồ Đình Phương và Sự Nghiệp Âm Nhạc Hoàng Trọng (Du Tử Lê)

      Thành Tôn, nhà thơ... ‘sống đẹp’ (Du Tử Lê)

      Nguyễn Xuân Thiệp, xương rồng nở hoa cùng ‘gió mùa’ (Du Tử Lê)

      Trần Yên Hòa và tác phẩm mới: “Sấp Ngửa”

      (Du Tử Lê)

      Nhật báo Tiền Tuyến và, ký giả Lô Răng / Phan Lạc Phúc (Du Tử Lê)

      Phan Trang Hy và tiểu thuyết “Người hay là những cơn mơ mạo danh” (Du Tử Lê)

      Ai là người đầu tiên xuất bản sách cách đây 40 năm? (Du Tử Lê)

      Vài Khía Cạnh Đặc Thù Của 20 Năm Văn Học Miền Nam (Du Tử Lê)

      Vị trí và, ảnh hưởng thơ Nguyên Sa trong văn học Việt (Du Tử Lê)

       

      - Trang nhà Du Tử Lê

      - Trang thơ Du Tử Lê

      - Tập thơ Du Tử Lê

      - Những sáng tác phổ thơ của thi sĩ Du Tử Lê  (hopamviet)

       

      Bài Viết về Văn Học
       

      Bài viết về Văn Học

       

      - Tìm Hiểu Độc Giả Mỹ (Huy Nguyễn)

      - Đọc Thơ Cụ Giản Chi (Huyền Viêm)

      - Những lần gặp (ít ỏi) Du Tử Lê (Trần Yên Hòa)

      - Tiễn Trần Tuấn Kiệt, nhớ chuyện viết văn làm báo (Viên Linh)

      - Du Tử Lê (Nguyễn Vy Khanh)

        Giai Thoại Văn Học

      Giai Thoại Văn Học

       

      Phong Kiều Dạ Bạc (T. V. Phê)

      Hoa Đào Năm Ngoái (T. V. Phê)

      Minh Nguyệt Sơn Đầu Khiếu (Tâm Hoa)

      Quả Báo (T. V. Phê)

      Cao Ngọc Anh (Lãng Nhân)

      Đồng Khánh và Tự Đức (Lãng Nhân)

      Những Giai Thoại Về Bùi Tiên Sinh (T. V. Phê)

       

      Tác phẩm Văn Học

       

      Văn Thi Sĩ Tiền Chiến (Nguyễn Vỹ)

      Bảng Lược Đồ Văn Học Việt Nam (Thanh Lãng): Quyển Thượng,  Quyển Hạ

      Phê Bình Văn Học Thế Hệ 1932 (Thanh Lãng)

      Văn Chương Chữ Nôm (Thanh Lãng)

      Việt Nam Văn Học Nghị Luận (Nguyễn Sỹ Tế)

      Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ (Tạ Tỵ)

      Mười Khuôn Mặt Văn Nghệ Hôm Nay (Tạ Tỵ)

      Văn Học Miền Nam: Tổng Quan (Võ Phiến)

      Văn Học Miền Nam 1954-1975 (Huỳnh Ái Tông):

              Tập   I,  II,  III,  IV,  V,  VI

      Phê bình văn học thế kỷ XX (Thuỵ Khuê)

      Sách Xưa (Quán Ven Đường)

      Những bậc Thầy Của Tôi (Xuân Vũ)

      Thơ Từ Cõi Nhiễu Nhương

        (Tập I, nhiều tác giả, Thư Ấn Quán)

      Văn Học Miền Nam

       

      Văn Học Miền Nam

       

      - Tạp Văn (Nguyễn Kim Phượng)

      - Văn học miền Nam ở hải ngoại (Viên Linh)

      - Văn Học Miền Nam 1954-1975: Nhận Định, Biên Khảo, Thư Tịch (Nguyễn Vy Khanh)

      - Di sản văn chương miền Nam: Các tác phẩm về văn học mới sưu tập (Trần Hoài Thư)

      - Tổng Kết Cuộc Phỏng Vấn Về Quan Niệm Sáng Tác Của Các Nhà Văn (Nguyễn Ngu Í)

      Nhìn Lại Một Số Tạp Chí Miền Nam (Nguyễn Văn Lục)

      Hướng về miền Nam Việt Nam (Nguyễn Văn Trung)

      Văn Học Miền Nam (Thụy Khuê)

      Câu chuyện Văn học miền Nam: Tìm ở đâu?

       (Trùng Dương)

      Văn-Học Miền Nam qua một bộ “văn học sử” của Nguyễn Q. Thắng, trong nước (Nguyễn Vy Khanh)

      Hai mươi năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975 Nguyễn văn Lục

      Đọc lại Tổng Quan Văn Học Miền Nam của Võ Phiến

       Đặng Tiến

      20 năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975  

       Nguyễn Văn Lục

      Văn học Sài Gòn đã đến với Hà Nội từ trước 1975 (Vương Trí Nhàn)

       

      Trong dòng cảm thức Văn Học Miền Nam phân định thi ca hải ngoại (Trần Văn Nam)

       

  2. © Hoc Xá 2002

    © Hoc Xá 2002 (T.V. Phê - phevtran@gmail.com)