23-1-2026 | VĂN HỌC

Ký Ức Mùa Xuân - Bảy Mươi Năm Đã Trôi Qua

  VŨ KHẮC TẾ

Bảy mươi năm – hơn nửa thế kỷ - Có những mùa xuân đi qua đời người tưởng lặng lẽ, mà thật ra đã kịp để lại một vệt sáng mỏng manh trong ký ức – như khói hương bảng lảng trên bàn thờ chiều ba mươi Tết.

Sáng đầu năm nay, tôi ngồi bên khung cửa nhỏ, nhìn ra vòm trời tháng giêng xanh nhạt. Hàng cau trước ngõ vẫn còn đó, nhưng lá đã gầy, bóng cau đổ xuống sân gạch cũng khác xưa. Chỉ có gió xuân vẫn mềm, vẫn dịu, vẫn mang mùi đất mới khiến lòng tôi chợt lắng xuống.

Thời gian trôi như một giấc mộng dài. Tôi đã đi qua bao mùa xuân – từ những năm chiến tranh khói lửa, từ con đường làng sình lầy đến phố xá rực rỡ ánh đèn. Mỗi năm, mai vẫn nở. Nhưng lòng người thì khác. Những người tôi thương yêu, kẻ còn, người mất. Bạn bè tản mác bốn phương - có người đã hóa thân vào cỏ cây, có người lẫn trong thành phố mịt mù, có người vượt ngàn dặm bên kia đại dương. Còn tôi – mỗi độ xuân về vẫn trở lại, để nhận ra: mùa xuân vẫn nguyên vẹn, chỉ ta đã khác xưa.

Một sáng se lạnh, tôi về quê. Con đường làng quanh co xưa đã được tráng bê-tông, hai bên là những ngôi nhà mới xây, mái ngói đỏ au, khang trang mà xa lạ. Chỉ có cây đa đầu làng vẫn đứng đó, rêu phong phủ kín. Tôi đứng lặng, nghe gió thoảng qua tán lá, tưởng như nghe tiếng gọi của thời gian. Dưới gốc đa, ngày xưa chúng tôi từng thả diều, đuổi nhau quanh bãi cỏ, lăn tròn trong tiếng cười. Giờ, chỉ còn bầy trẻ khác đang chơi đùa vô tư - không biết rằng nơi chúng đứng từng là tuổi thơ của một người đã đi qua hơn nửa thế kỷ.

Bảy mươi năm trước, làng tôi còn nghèo. Mùa xuân không có pháo hoa hay đèn điện, nhưng có những điều bây giờ chẳng thể tìm lại: tiếng cười vang của lũ trẻ sáng mồng một, giọng người gọi nhau ngoài đồng, mùi khói rơm bay nghi ngút, và niềm vui đơn sơ khi cành mai nở đúng sáng mồng một Tết.

Tôi nhớ chiều ba mươi năm ấy – cả làng như lắng lại. Người lớn quét sân, nhóm bếp, trẻ con tụ quanh nồi bánh chưng, bánh tét, vừa hóng lửa vừa đếm sao. Mẹ tôi nhẹ tay đậy nắp nồi, đôi mắt hiền soi trong ánh lửa. Mùi lá dong, mùi khói, mùi nếp mới quyện vào nhau – cái hương thơm của một thời ấm áp mà giản dị.

Tôi không nhớ rõ mùa xuân năm nào rời làng, chỉ biết đó là một sáng tháng hai đầy sương. Tôi mang theo chiếc ba lô nhỏ và lời dặn của mẹ. Khi quay đầu nhìn lại, khói lam vẫn vương trên ngọn tre, mẹ tôi đứng ở đầu ngõ, nhỏ bé và lặng lẽ. Bàn tay mẹ khum lại như muốn giữ chút hơi ấm cuối cùng của đứa con trai đang đi xa. Tôi không biết rằng, từ mùa xuân ấy, mình sẽ đi suốt nửa đời, và khi trở lại, mẹ đã hóa thành tro bụi trong một mùa xuân khác.

Giữa phố thị sáng đèn, đôi khi tôi vẫn thoáng ngửi thấy mùi khói rơm đâu đó. Chỉ một thoáng thôi, mà bao nhiêu ký ức ùa về. Tôi thấy lại tuổi thơ trần trụi, thấy mình chạy chân đất qua những bờ ruộng đầy gió, nghe tiếng ếch nhái râm ran sau mùa gặt, nghe mùi bùn non quyện với hơi sương.

Có người hỏi tôi: “Anh có buồn không khi quê đã đổi khác?” Tôi chỉ mỉm cười. Buồn thì có, nhưng không nhiều. Vì tôi hiểu: ký ức không mất đi, nó chỉ biến hình - từ mái tranh thành mái ngói, từ khói bếp thành ánh đèn điện, từ bến đò xưa sang con đường bê tông. Nếu biết nhìn bằng con mắt của tình thương, ta sẽ thấy quá khứ vẫn lẩn khuất trong từng nhịp sống.

Có lần, tôi ghé lại ngôi trường cũ. Hàng phượng trước sân vẫn đứng đó, nhưng tán lá thưa hơn. Tôi chạm tay vào thân cây, nghe sần sùi ấm áp như chạm vào ký ức. Tiếng trống trường năm nào vang lên trong trí nhớ – âm thanh của tuổi học trò, của mối tình đầu e ấp. Mùa xuân nào cũng có tiếng trống khai trường, mà lòng người thì mãi chưa thôi học bài học lớn nhất – bài học về sự đổi thay và chấp nhận.

Giờ đây, tôi không còn đếm mùa xuân bằng tuổi tác, mà bằng những điều còn nhớ. Có những mùa quên đi vì mải miết, nhưng cũng có những mùa trở lại chỉ vì một cơn gió nhẹ, một khóm hoa vàng hay tiếng gọi từ xa trong tâm tưởng.

Ký ức – tôi vẫn nghĩ – là một khu vườn không bao giờ tàn. Mỗi khi xuân về, những cánh hoa đã rụng năm xưa lại nở trong trí nhớ, tươi mới như thể thời gian chưa từng đi qua. Chỉ có điều, khu vườn ấy ngày càng thưa bóng người. Mỗi khi nhìn tấm ảnh cũ của gia đình, lòng lại dậy lên một làn sóng nhỏ. Họ đã rời tôi quá lâu, nhưng ánh mắt vẫn hiền, nụ cười vẫn như buổi chiều giêng năm nào – khi nồi bánh chưng đang sôi và tiếng chim đầu ngõ hót vang.

Tôi nhận ra, những gì tưởng đã thuộc về quá khứ thật ra vẫn sống trong hiện tại – chỉ đổi hình mà thôi. Cây sưa già trước nhà ngã xuống, nhưng từ gốc mọc lên những chồi non. Đứa bé tôi bồng trên tay ngày nào nay đã thành cha của một đứa trẻ khác. Cái vòng sinh diệt của đời người cũng như vòng quay của bốn mùa – và trong sự tiếp nối ấy, ta tìm thấy ý nghĩa thật sự của thời gian.

Tôi đã đi nhiều, sống ở nhiều nơi. Ở đâu người ta cũng đón xuân, nhưng ít ai chịu ngồi yên để lắng nghe tiếng xuân. Ở phố, mùa xuân đến vội vàng: hoa mua sẵn, lời chúc rập khuôn, người bận rộn với quà cáp, tiệc tùng. Trong khi đó, mùa xuân thật – mùa xuân của lòng đất, của sự tái sinh – đến âm thầm khi nụ hoa e ấp nở, khi giọt sương long lanh trên lá, khi lòng người chợt muốn bình yên hơn.

Tôi thích ngồi yên bên hiên nhà, nhấp một ngụm trà, nhìn khói nhang bay cong rồi tan loãng trong gió. Giây phút đó, tôi thấy mình chạm được vào điều mà người xưa gọi là “đạo” - một sự yên tĩnh không cần tìm, chỉ cần nhận ra.

Mùa xuân của tuổi trẻ là khát vọng. Mùa xuân của tuổi trung niên là trăn trở. Còn mùa xuân của tuổi xế chiều - như tôi bây giờ – là sự chấp nhận. Tôi hiểu rằng thời gian không lấy đi gì cả, nó chỉ trao đổi - đổi non trẻ lấy bình yên, đổi nông nổi lấy sâu lắng, đổi mất mát lấy hiểu biết. Và khi hiểu được điều ấy, ta thấy nỗi buồn cũng có hương vị riêng – dịu nhẹ như chén trà nguội vẫn ấm lòng người uống.

Thỉnh thoảng tôi vẫn về quê, qua cây cầu mới bắc qua sông cũ. Nước vẫn chảy, chỉ hai bờ là đông người hơn. Tôi đến chùa làng, nơi ba mẹ từng thắp hương đầu năm. Tiếng chuông vẫn ngân giữa trời, khói hương quyện gió – và tôi chỉ đứng lặng, cầu mong bình yên cho mọi người.

Bây giờ, ngoài cửa sổ là buổi sáng đầu năm. Trời trong như ngọc, tiếng chim ríu ran, gió khẽ lay nhành mai trước hiên. Tôi thấy lòng mình cũng trở nên mỏng đi – như thể chỉ cần một cơn gió là tan vào hư không. Và tôi chợt hiểu ra: ký ức không phải để níu giữ, mà để soi rọi hiện tại.

Tôi không còn tiếc những gì đã mất, vì biết rằng nếu không có mất mát, ta sẽ chẳng biết quý điều đang còn. Mùa xuân dạy ta điều đó – bài học của buông bỏ và hồi sinh.

Khi còn trẻ, tôi nghĩ xuân là hoa nở, là trời ấm, là sum họp. Nhưng càng sống, tôi càng hiểu: mùa xuân thật sự nằm ở bên trong. Nó đến khi ta biết mỉm cười dù lòng còn vết thương; khi ta biết nhìn người khác bằng ánh mắt hiền hòa; khi ta dám tha thứ cho chính mình. Và khi ấy, dù giữa mùa đông lạnh giá, trong tim ta vẫn có một cành mai đang nở.

Con chim sẻ nhỏ đậu trên hàng rào, hót những âm thanh quen thuộc của tuổi thơ. Tôi lặng nghe – và trong phút giây ấy, không còn biết đâu là hiện tại, đâu là quá khứ. Tất cả tan vào nhau – thành một dòng xuân bất tận.

Vũ Khắc Tế

Ngôn Ngữ Số 41 Tháng 1 Năm 2026

Tạp Chí Văn Học Nghệ Thuật

Cùng Tác Giả:

- Ký Ức Mùa Xuân - Bảy Mươi Năm Đã Trôi Qua Vũ Khắc Tế Tản mạn